.:: astaneh.com ::. website of town of astaneh واژه نامه آستانه ,vaje name, vaje haye mardome astaneh, واژه های جدید که اضافه می شوند به صورت ضخیم (BOLD) نمایش داده می شوند., به ما در کامل کردن این لیست کمک کنید. لطفا واژه های آستانه ای که در لیست زیر وجود ندارد را برای ما به آدرس, (webmaster@astaneh.com) بفرستید. ما را با نظرات خود خرسند کنید و اگر اشکال در املای لغات و توضیح اصطلاحات وجود دارد با ما در میان بگذارید. اگر شما در آستانه یا شهر و یا روستاهای اطراف آستانه زندگی می کنید، واژه نامه خودتان را تهیه کنید و برای ما بفرستید،تا در صورت امکان آنرا در صفحه مجزایی قرار دهیم., , , س, ز, ر, د, خ, ح, چ, ج, ت, پ, ب, الف, , ه, و, ن, م, ل, گ, ک, ق, ف, غ, ط, ش, توضيح , تلفظ, واژه, رعدوبرق, Atesh bargh , آتش برق, آبجي, Ajji , آجي, نوعی کف (تخت) برای گیوه، مخصوصا گیوه های سنجان, Ajeedah, آجیده, آهسته, AssA, آسا, رعد, asemoon ghorommah, آسمون غرمه, وسيله اي كه شبيه پنجه است و براي خرمن باد دادن، يا جابجا كردن علوفه از آن استفاده مي كنند.ريشه اين لغت ياوآشن است كه از لغت ياوكه به زبان پهلوي گندم است، وافش آندن كه يواش آندن شده, Ashoon , آشون, حياط خانه, Aghel , آقل , داداش, ALLA, آلا, وجين كردن ، از بين بردن علف هاي هرز, ALA kerden , آلا كردن, زشت، بي قواره, Aleshtia, آلشتي, آلبالو, alloo dassah , آلو دسه, گوجه درختي, alloo gewjah, آلو گوجه, آلبالو, alloo gooshvArah, آلوگوشواره, شگون, Amed niAmed, آمد نيامد, عادت کردن. بد عادت شدن, Amokhtah, آموخته, هواپیما (airplane), erfelan, ارفلان, بيل زدن دور درختان, esbAr, اسبار, شپش, espez, اسپز, سفيد, espeed, اسپيد, استخر, essel , اسل, آسياب, assiew, اسيو, شكم،فارسي خيلي قديم, eshkam, اشكم, شكستن, eshkestan , اشكستن, شنيدن, eshnaftan , اشنفتن, انگور, angir, انگیر , اندود، مثل”بون انيد” كه مي شود گل اندودن پشت بام هاي گلي, enneed , انيد, آب, ew, او, سركشي به آب، درمسيري به طرف سرچشمه، براي جلوگيري از به هرز رفتن، يا آب دزدي, ew bALA , او بالا, بازي كودكان در كنار جوي با آب بازي مي كردند, ew bAzi , او بازي, سركشي به آب، در مسير آن به طرف پايين سر چشمه، براي اطمينان از رسيدن آب به به مقصد, ew damoon, او دامون, كمچه، پيمانه, ew gardoon , او گردون, آب گل آلود, ew kharrew , او خرو, نوعي حشره كه روي آب همواره در حركت است، معمولا به تعداد زياد. كوچك و گرد به اندازه كفش دوز ولي سياه رنگ, ew leghin kon , او لقين كن, نوعي حشره كه روي آب همواره در حركت است، معمولا به تعداد زياد. كوچك و دراز به اندازه مورچه, ew zolal kon , او زلال كن, آب چشمه كوچكي كه از زير امامزاده جعفر بيرون مي آيد و به رود خانه مي ريزد، مردم ازآن براي شفاي بيماران استفاده مي كنند, ewe zeere sannogh, او زير صنوق, آبستن, ewess, اوس, ابر, ewr, اور, ابري, ewrellah, اورالله, سال پر آبي, ewsAL , او سال, افسار, ewsAr , اوسار, آن طرف, oollA , اولا, آونگی که از سقف آویزان می کنند برای درست کردن کشمش سایه کوشک, eweng (eveng), اونگ , اين طرف, illa, ايلا, شبيه بي بارت=بي قواره ، بد بارت= زشت‏, bArt , بارت, باروت, bAreet, باريت, سوراخ تنور كه با آن آتش را كنترل مي كردند , bAzena (bad zaneh) , بازنه- باد زنه , بادي كه در 50 روز از تابستان گذشته مي وزد، و بعد از آن شنا كردن باعث سرماخوردگي مي شود, bAd panjah , باد پنجه, بادي كه از طرف آشناخور مي وزد، باد شرجي, bAde ashnAkhor , بادآشناخور, برف همراه باد, bAdrooeh , باد رويه, کولاک و طوفان, bAd dammah, باد دمه, میوه که توسط باد از درخت می ریزد، معمولا درخت سیب بیشترین باد ریزه را دارد، و بادام ندارد, bAdreezah, باد ریزه, متكا, baleshmah , بالشمه, دسته علوفه, bAfa , بافه, بگذار/بل برم=بگذار بروم, bal , بل, نگاه كن, bapA, بپا, آفتاب گير، بر آفتاب, baraftew, بر افتو, برف سبك و بدون آب, barf khAka, برف خاک, برف آبدار, barf liah, برف ليه, جغد- تركي, beighosh , بيقوش, هويج ايراني-زردك, bekhe zemin, بخه زمين, برادر, berAr, برار, غذایی که با آرد و روغن حیوانی درست می کردند، مخصوصا زنی که تازه زایمان کرده باشد, borooshtorook, برشتروک, دم كردن هوا, bogh kerden, بق كردن, تاخونه، كمدي ديواري، براي نگه داري نان، و ساير خوراكي ها, boghyah, بقيه, طناب ، بند. اونگ از چگار در بید، بنش قرپید افتاد تیفید ewenga ez chegAr dor bid, bannesh gherpid, eftd, tifid = آونگه انگور از سقف آویزان بود ، نخش پاره شد، افتاد و از هم پاشید)., bann, بن, هد هد، شانه به سر, boo boo konak, بو بو كنك, بام, boon, بون, نوعي روانداز كتاني دست باف مثل جاجيم مي بافند, Boorah, بوره, بستان، جاليز, boosoon , بوسون, علوفه اي كه يك گاو يا گوسفند به آن دهن زده باشد, boozedah, بوزده, نوعي نان كه در روغن سرخ شده باشد - احتمالا تركي است, borsAgh, برساق, عقد نامه, bizarnomah, بیزرنامه, پلكان, pArchinah, پارچينه, نوعي سبزي با برگ هاي پهن كه در فصل بهار مي رويد، واز آن براي پختن بوراني استفاده مي كنند , pA ghazghon, پا قزغن, كسي كه در برابر مزدي، از مزرعه كشاورزان نگهداري مي كند , pAkkAr, پاكار, گيوه, pAlA , پالا, دماغ, pett, پت, كسي كه آب دماغش هميشه آويزان است, petto, پتو, چوب هاي كوتاه ونسبتا نازكي كه در سقف خانه هاي گلي،دربين تيرها(چوب هاي صنوبر سقف)قرار مي دهندو روي آن حصيروبعد گل و خاك مي ريختند , partee , پرتي, نخ كلفت, park, پرك, وصله, parro , پرو, مگس, pakhshah, پخشه, پشه, pakhshah koorah, پخشه كوره, فوت, pof , پف, غروب - فارسي اصيل, paseen, پسين, جدا كردن گوشت از چربي وساير ضايعات- اصطلاح قصابي, pessA kerden, پسا كردن, قسمت جلو كرت كه براي آبياري باز يا بسته مي شود , pala, پله, نوعي گندم پخته شده و خشك شده كه درپختن غذا به كار مي رود, pellah, پله, مدفوع خشك گوسفند، و بز, pegher, پغر, جگر سفيد، شش , pofi , پفي, خوشه خيلي كوچك انگور, pengalah, پنگاله, پنهان, penom, پنوم , ناپاك , peess, پيس, پول, peel , پيل, سنگ, peel , پيل, سنگي بين قله خرابه و سر دهنه كهريزمحله بالا كه شكل زني با چهار پستان را داشت، زنها بچه هاي بيمار راپاي سنگ مي خوابانند :اي پيل چارپسون--- يا مرادش بده يا جونش بسون, peele chAr pesoon, پيل چارپسون, پونه , peenah, پينه , ريختن خاكستر روي برف هاي مزرعه، براي زود تر آب شدن برف، براي شروع كار كشاورزي, pirigez, پيريگز , نوعي گوني، كوچك ترازجوال , tAchah, تاچه, بز نر, tagah, تگه, مخزن گلي براي انبار كردن گندم،آرد وحبوبات،كه به شكل تخم غاز(درازتر ازتخم غاز)ايستاده برروي سه پايه كوتاه(20سانتيمتر)با دري نسبتا بزرگ دربالا براي پركردن، ودريچه اي كوچك درپايين براي تخليه , tAppoo, تاپو, نوعي ترشي, taghghez, تقز, وسيله اي چوبي وگرد كه خميررا روي آن پهن مي كنند , takhteh khoonah, تخته خونه , اوج گرما(در خمين اوج سرما)، گرماي شديد , teshk, تشك , محكم وكشيده شده , tereng, ترنگ, چكه , tokkah, تكه, تنور, tanneer, تنير, تنور كوچك , tanneerchah, تنيرچه كلك, غذايي كه با سرخ كردن چند نوع سبزي خودرو با تخم مرغ درست مي كنند, tarrabirij, تره بيريج, سبدي به شكل سيني كه در آن نان مي گذارند , teijah , تيجه, خار , teegh , تيغ , نوعي خاربسيار تيز و دردناك , Teegh zellah, تيغ زله, چوبهايي به قطرتقريبا20 سانتيمتر كه به فاصله تقريبي نيم متردرسقف خانه هاي گلي مي گذاشتند كهپارتي وبعد حصير روي آن گذاشته مي شد , teer , تير, قوس وقزح, teer kamoone nana peer, تير كمون ننه پير, چوب گرد به طول تقريبا 1متر،وقطر2سانتيمتر،كه در دو انتها نازك مي شود، وبراي پهن كردن نان(نان تنيري)به كارميرود , teer-e noon vela kon, تير نون ولا كن, پفته ، مثانه گوسفند كه بچه ها مثل بادكنك آنرا باد مي كنند, teezengah, تيزنگه, تاب, tew, تو, تابه , tewa, تو, پولي كه به عنوان هديه عروسي، درمهماني عروسي، از مهمانان جمع مي كنند , teeleeshoonah, تيليشونه, تون حمام, teen, تين, تون تاب، كسي كه تون حمام عمومي قديم رابراي گرم كردن آب حمام روشن ومواظبت مي كرد , teen tew, تين تو, نوعي رو انداز دست بافت كه از پشم مي بافند، وبا رنگ هاي بسيار زيبا ، رويه كرسي , jAjeem , جاجيم, جهزیه عروس, jAzi, جازی, تند، سریع، زود(جل بیا = تند بیا، سریع بیا), jall, جل, فرش ، گلیم، هرگونه زیر انداز (بریم جل بشوریم {bareem joll bashoorim} = برویم فرش بشوییم، جولو {jollew} = فرش شویی), Joll, جل, پالان قاطر و الاغ, Joll, جل, پالان دوز، کسی که قاطر و الاغ پالان می دوزد, joll dooz, جل دوز, پلان کردن قاطر یا الاغ، مثل زین کردن اسب, joll kerden, جل کردن, به سرعت, Jalli, جلی, آمادگی نداشتن بدن برای کار در اول بهار (در خمین جمام {JomAm} گفته می شود), jamoom, جموم, فصل درو كردن جو، كه اين واژه در شاهنامه به عنوان جو درو استفاده شده است , jeu derew, جو درو, گاو نر جوان - جوان گاو, joone gew, جون گو, جیغ، فریاد, jeeghah, جیغه, از 36 تا 44 روز از زمستان گذشته , chAr chAr , چار چار, عصرانه، صبحانه , chasht , چاشت, سرماخوردگي، زكام , chAlmah, چالمه, روی کف دو پا نشستن بدون آنکه جای دیگری از بدن زمین را لمس کند., chotteli, چتلی, دسته (یه چپه شودر = یه دسته شبدر), chappa, چپه, هیزم, cherr, چر, فرو رفته . (چکیدم ده گل(chokidem de gell) = در گل فرو رفتم ), chokidan, چکیده, سقف , chegAr, چگار, شکستن، ترک بر داشتن. معمولا برای شیشه و ظروف شیشه ای یا سفالی یا سنگ (چینی سرده که سنگ مچقه (chini sardah keh sang mecheghah) = چنان سرد است که سنگ ترک بر می دارد), chegheedan, چقیدن, چراگاهي كه سبزه و زميني هميشه نمناك دارد , chamm, چم, چنبره- حلقه اي كه به گردن گوساله يا گاو مي انداختند , chammarah, چمره, خيس شدن در باران يا پاشيدن آب , chellep, چلپ, چانه، (چنت به چرک بیا = چانه ات به چرک بیافتد، یا به عبارت دیگر : کمتر حرف بزن. اصطلاحی که مادرها به بچه ها می گفتند), chenah, چنه, كاملا خيس شدن , chellepew , چلپ او, چوب كوچك , choollah, چوله، هيزم, ادرار , chor, چور, چرا , chona, چونه, آماده كردن گل ، وگرد كردن آن، براي قالب زدن خشت وآجر،كه كاري بس دشوار بود , chonnah , چونه, وسيله اي براي خرمن كوبي كه به وسيله گاو يا خر كشيده مي شود , choon, چون, سرماخوردگي، ويا مريضي كه به شكلي همه گير و فصلي مي آيد و مي رود , choorah, چوره, بر عكس- غيرعادي , chavvarah (chabbrah) , چوره - چبره, بر عكس , chavAshah, چواشه, شاخه اي از درخت به همراه ميوه، كه از سقف آويزان مي كردند كه براي عيد تازه بماند , cheel , چيل, ديوار , cheenah, چينه, گياهي خودرو، به رنگ سربي، برگ هاي نرم به بلندي 50 سانتيمتر. در گذشته براي سوخت از آن استفاده مي كردند , horr, حر, حجله عروسی, henjelah, حنجله, خنك- فارسي قديمي, honek, حنك, باز کردن جلوی آب (اصطلاح آبیاری، مثال: اونه حل کن ایلا {ewane hal kon illa} = جلوی آب را به این طرف باز کن), hall, حل, چوبی که با آن فرش می کوبند, halleh koo, حله کو, قلقلک، این اصطلاح در اراک هم استفاده می شود, khetel, ختل, گل نسبتا شل و آبکی, kharrah, خره, گل آلود , kharrew , خرو, بي اندازه شور , kharrewe namak, خرو نمك, چوبي كه با آن خر را مي راندند , Kharroon, خرون, پدر يا مادر زن، پدر يا مادر شوهر , kheseerah, خسيره, پدر شوهر يا پدر زن , khesserah mardah, خسيره مرده, هواي بسيار گرم و بدون باد، كدر , Khaff, خف, خواهر , khooAr, خوار, وسائل خانه و لباس داماد كه از طرف خانه عروس به خانه داماد فرستاده مي شود , khon damma, خون داما, پايين , damoon, دامون, دود و دمه, damma, دمه, داماد, dAmmA, داما, سوزني گوچكتر از جوال دوز , dappena , دپنه, بيرون حياط، كوچه , dar Aghel, درآقل, آویزان, dor, در, بته گل هاي رز وحشي و خوار درا , derrah, دره , دراكوب , darakht soolAkh kon, درخت سوراخ كن, ناني به ضخامت تافتون، وبه همان اندازه، قبل از ور آمدن خمير و قبل از چسباندن نان به تنور مي زدند , dokhtar pezi, دختر پزي, آسياب دستي خانگي , dessAr , دسار, شنا , dasew, دس او, داس کوچک, dasghAlah, دسقاله, نوعي ترشي , das vellA, دس ولا, بچه قورباغه پيش از داشتن دست وپا -واژه بچه ها , dasah kamcheez-kallagoshko, دسه كم چيز- كله گوشكو , دشوار, doshkhAr, دشکار, نخ نازك , deshkah , دشكه, چوب دستي بزرگ , dagenak, دگنك, کسی که دلش در آرزوی چیزی که از آن محروم بودن, del arzoo, دل آرزو, هل دادن، (چینی دلکم داد {chini delekem dad} = چنان هلم داد), delek, دلک, چوب بلندی که با آن بادام یا گردو یا گاهی زرد آلو از درخت می چینند. کنایه از آدم بلند و لاغر هم می شود., dolg, دلگ, نوعي شغال , dala, دله, عقب(دما منن = عقب ماندن), domA, دما, دم كوتاه , dom kol , دم كل, كمك چوپان، معمولا كودك , domeloon, دملون, بزرگ، فراخ، خیلی گشاد, dangAl, دنگال, پارچه قرمزي كه بر سر عروس مي اندازند ، كه عروس را مي پوشانند , dengelew, دنگلو, بادام تلخ كه به وسيله شستن متوالي شيرين شده است , dangoo, دنگو, مارمولك , denoon shomAr, دنون شمار, دنده , dennah, دنه, دوک نخ ریس, deek, دیک, نوعی وسیله دستی برای پشم ریسی, deek-belah, دیک بله, ديزي , deegelah, ديگله, نوعی بازی (کوشک ملق)، شبیه گرگم به هوا, doe pereshtak, دو پرشتک, بشقاب, Dewree, دوری, كيسه اي كه گدا ها به دوش مي انداختند , do pelleh ei , دو پله اي, رنگ سرخابی بسیار زیبایی که تنها در فرش های منطقه اراک وجود دارد. به خاطر استفاده از دوغ در رنگ کردن به این رنگ که نوعی سرخابی است دوغی می گویند., dooghee, دوغی, راه بام، خرپشته , raboon, رابون, پاروكردن برف به اندازه يك پارو در حياط وخيابان، براي ايجاد مسير , rech endakhtan , رچ انداختن, طاقچين زير سقف , rafa , رفه, بچه به زبان مادرانه و عزيز داشتن كسي , roolah , روله, برشته شدن خوشه سبز گندم , zeberdeh , زبرده, نوعي علف وحشي صحرايي خوشبو كه روي ماست مي ريزند, zarangiah , زرن گياه, محلي كه زمين آن هميشه نمناك، باحفره هايي از آب وگل است،ومعمولا درتمام سال خشك نمي شود , zeghgh, زق, زمين زق، معمولا نزديك رودخانه، يا جاهاي پست وپايين تر ازسطح آبهاي زيرزميني , zeghgh zAr, زق زار, آب بسيار كمي كه از زمين يا كنار دره اي قطره قطره مي چكد، مثل سرچشمه يك جوي خيلي كوچك , zeghghe choollah, زق چوله, شير اوليه گاو تازه زاييده , zekk , زك, آدم زرنگ و كمي هم زور گو , zell , زل, آتش گداخته، مثل زغالي كه كاملا سرخ شده باشد وجرقه به اطراف پخش كند , zell , زل, ستاره پرنوري كه هنگام سپيده در آسمان است، شايد ستاره شمالي , zell-e sobh , زل صبح, وسيله اي كه براي حمل مصالح ساختماني استفاده مي شود وتوسط دونفرحمل مي شود , zemmah , زمه, زير آبي شنا كردن , zeerew, زير او, صبحانه , zeer gheiloon, زير قيلون , ماده اي خوردني كه از درختهاي بادام و زرد آلو ترشح مي شود ورنگش زرد يا نارنجي است , zeedee , زيدي, آسمان صاف در شب , sagha, ساق, شبي با آسمان صاف , sAgha shew, ساق شو, پنهان كردن, sAtersang, ساترسنگ , سبد , sabat , سبت, سر برهنه , sar tAgh, سر تاق, فضولات گاو وگوسفند كه فشرده شده باشد - دركف طويله , serrah, سره , سنجد, serenjah, سرنجه, آبي زرد رنگ كه قبل از پختن كشك مي گيرند وبعد ازتبخير، آب آن قره غورت تبديل مي شود , sezz , سز, سز آب، آبي كه از آن قره غورت درست كنند , sezzew, سز او, سينه پهلو، ذات الريه , soddah, سده, نوعي سوهان براي تيز كردن داس , solAb, سولاب, سيب زميني , seeb khAki , سيب خاكي, گوشه , seekk, سيك, كنج، گوشه , seekkelah, سيكله, ناودان , seel , سيل, طاق قوسي كه به صورت يك نيم دايره است، ومعمولا در خانه هاي گلي يك طبقه استفاده مي شده است , seez, سيز, نگاه كن، سيركن , seiko , سيكو, خانه باغ، سايه لانه , sAiloon(seilon) , سيلون, وسيله اي براي حمل علوفه بر پشت چارپايان , shArah , شاره, نوعي درخت، از خانواده تبريزي , shAl , شال, وسيله اي براي حمل علوفه برپشت چارپايان، متشكل از دو چوب وتوري در ميان , shAleng , شالنگ, شامي كباب , shamkobAb , شام كباب, شب پره، نوعي پروانه , shew parrah , شوپره, تنقلاتي كه در شب نشيني مي خورند , shew chara, شوچر, شب ديو، بختك , shewdi, شودي, داستان، قصه , shewghAt , شوقات, موسم گرم، گرمترين وقت روز , shalah , شله, اوج گرما، كه مردم معتقدندكه باعث رسيدن، وشيرين شدن انگور هست , shalei angeera , شلي انگيره, دراز, sholAl , شلال, نوعي سبزي خودرو , sheng , شنگ, چي , shee, شي, برادر شوهر, shee-berAr , شي برار, شوهر , sheeyar, شير, شير آبله، نوعي بته كه شيري سفيدرنگ در درون ساقه دارد , sheer ewlah , شيراوله , غذايي كه چوپان ها مي خوردند , sheerjoosh, شيرجوش, خرد كردن نان در شير , sheer teeleet, شير تيليت , خواهر شوهر , shee-khooAr , شي خوار, بره ماده قبل از آبستن شدن- فارسي قديمي , sheeshak, شيشك, قراري كه زنان براي جمع آوري شير بازنان ديگرمي گذارند،وهركس به نوبت براي مدتي معلوم شيرهمه رادريافت مي كرد , sheer sheer varah, شير شير وره, نوعي آشاميدني كه ازانگور مي گرفتند , sheersheerah , شيرشيره, مهماني و ضيافت از نوع جشن وسرور، براي برگشتن از مكه، ختنه سوران، وغيره , sheeloon, شيلون, بقيه، كمدي در ديوار براي نگهداري نان، وساير خوراكي ها , tAkhooneh , طاخونه, طناب , tenAf , طناف, راحت، آسان , gholA , غلا, كلاغ، ياد غلاغ داشتن= حافظه تيزي داشتن , ghelAgh, غلاغ, نوعي كلاغ با دمي دراز , ghelAgh jirrah, غلاغ جيره, كلاغ سياه , ghelAgh siah, غلاغ سياه, كلاغ سياه , ghelAgh kashki, غلاغ كشكي, هواي بسيار گرم و دمدار اواسط تابستان، قبل از شيرين شدن انگورها , ghoorah shooroon , غوره شورون, باز , ghosh, غوش, اوج، خيلي بالا، هوايي , gheegh, غيغ, پيش آمدگي پشت بام براي جلوگيري از باران , faseel , فسيل, لنگ حمام , foottah , فوته, گرد، دايره شكل , gherri, قري, گردن , ghertelAgh, قرتلاق, بریدن، قطع کردن (سر میخنه قرپنم{sare mikhane gheponem} = سر میخ را قطع کردم), gherpandan, قرپاندن, نخود فرنگی, ghadakorah, قد کره, شبنم , ghedew , قدو, نوعی سنجاق, ghazangholfi, قزن قلفی, گوسفند ماده اي كه آبستن نباشد , ghesser, قصر, کسی را مانند بچه بر روی شانه حمل کردن, ghalamghoshoon, قلم قوشون, آرایش، کلمه قی مصطلح فارسی (قنج قاجار = آرایش قاجار کردن، کنایه از آرایش مفصل), ghenj, قنج, عميق , gheel, قيل, لاك پشت , kAsah posht, كاسه پشت, گل كوشك، گياهي كه گل زرد دارد و براي رنگ در غذاهاي مختلف از آن استفاده مي شود , kAghejeelah, كاغجيله, جفت، کنار، (کپ هم {kepp-e ham} = کنار هم، جفت هم) (کپ هم بنیشید {kepp-e ham banishid} = جفت هم بنشینید), kepp, کپ, پوشاندن (ریت کپ کن {ree te kepp kon} = صورتت را بپوشان), Kepp, کپ, ادا در آوردن (کپونیم نگیر {kappounime nagir} = ادای مرا در نیاور), kappouni gereftan, کپونی گرفتن, سبدكي كه از كپه بزرگ تر و از سبد كوچك تر باشد , kappah sabat , كپه سبت , سبد كوچك , kappa, كپه, جغد , kappi , كپي, كره , kera, كرا, خرچنگ , kerjeleng , كرجلنگ, وسيله اي كه قالي بافان با آن پود قالي را مي كوبند , kerkeed, كركيد, ماشاء الله, karam khoda, کرم خدا, مه غليظ , kerremah, كرمه, خمیازه کشیدن, keshkevarah, کشکواره, ظرف سفالی شبیه لانجین ولی کوچکتر. این لغت از کشک مالیدن گرفته شده است., kash mAlah, کش ماله, كوبيدن , koftan, كفتن, دم كوتاه ، مرغ دم كل= مرغ دم كوتاه , kol , كل, يكي از چهار طرف كرسي , kol , كل, خوارش (کلاشتن = خواراندن), kelAsh, کلاش, خار پشت , kolteghenah , كلتقنه, لانه , kola , كله, ساقه گندم , kolash , كلش, كولاك , kolak, كلك, انگشت (کلک کوچکه = انگشت کوچک), kalock, کلک, لانه مرغ ها , kola morghoon, كله مرغن, از آبگردان كوچكتر و از ملاغه بزرگتر , kamchiz, كم چيز, كمچه , kamcheez, كمچيز, بزرگتر از مارمولك ولي از همان خانواده , kamar derrah, كمر دره , كوه , ko, كو, گرم كردن دست با نفس، همچنين اوت كردن بازيكني در بازي هايي نظير الك دو لك، كمربند بازي، توپ چوب , kew, كو, سرفه , kua, کوءَ, نوعي بازي از نوع پرش از رويه مانع , kewshak, كوشك, كوبيدن جو يا گندم براي درست جدا كردنش از خوشه , korchal koftan , كورچل كفتن , كبك , kewk , كوك, بلدرچين , kewkar , كوكر, كودكش، كه بر پشت الاغ مي گذارند و با آن كود به مزرعه و باغ حمل مي كنند , kookash, كوكش, نوعي نان كه از خيس كردن و دوباره پختن نهايي در تنور افتاده مي پزند , kooleh velA , كوله ولا , كرت كوچك براي كاشتن هويج، پياز و غيره , keez , كيز, كوزه , keezah , كيزه, كوزه كوچك , Keezelah , كيزله, كوچه , keecha, كيچه, كدو , kidi , كيدي, كيله، پيمانه , keelah, كيله, شیرینی و مهمانی ای که پس از بچه دار شدن به فامیل و همسایگان میدهند (توضیح از ابوالفضل خلیلی)., keivan, کیوان, سطل سفالي كه با آن شير اندازه گيري و حمل ونقل مي شود، مخصوصا براي شير شير وره , gadooshah, گادوشه, گله گاو , gagel , گاگل, نوعي خار، با گلي گرد و آبي روشن , gotteli , گتلي, كليه، قلوه , gordAlah , گرداله, نان كلفت, gerdah, گرده, دوش، شانه , gordah, گرده, هر رنگ گل- در خمين به آن هرنگل گويند. نوعي علوفه، مثل يونجه، ولي هر سال كاشته مي شود، گل هاي صورتي دارد، كه وقتي از نزديك نگاه كني همه رنگي در آن يافت مي شود , gorengAl , گرنگال, سیرابی، معده، شکم, gadah, گده, گرد باد , gorra-bAd, گوره باد, چوبي براي راندن گاو , gAroon (gavran) , گارون- گورن, يك قسمتي از يك جوي كه بوسيله چوب شكل گيري مي شود، عميق تر از باقيمانده بستر رودخانه , garrah, گره, تخم چشم , gollArah , گل آره, گل هاي آبي با ساقه كلفت و آبدار كه در جاليز ها مي رويد و نوعي آفت است , gol-boossoon , گل - بوسون, گل شقايق , gole kAsse eshkenak , گل كاسه اشكنك, نوعي گل زرد كه از آن براي رنگ در غذاهاي مختلف از آن استفاده مي كنند , gole kewshak , گل كوشك- كاغجيله, خوشه گندم , golleh gannem, گل گنم, مشت محکم, golmoshtah, گل مشته, خسیس، تنگ نظر, genAss, گناس, خمير آماده براي پهن كردن , gonnah, گنه, دختر به خانواده اي دادن و در همان حال دختر از همان خانواده گرفتن , gew be gew, گو به گو , شخم زدن با گاو , gewyAri , گو آري, سر، نوعي پرنده , gewcharoon , گو چرون, چاق و درشت- درشاهنامه گبرآمده , gewra, گور, عمل تيغ زدن گون هاي كتيرا براي توليد اين ماده، كه كاري بس دشوار است , gavena zenee , گون زني, جوال در باز ، وسيله اي براي حمل بار, gooAlah, gAlah, گواله، گاله, غذايي كه با مخلوط كردن شير و ماست درست مي شود , goorah mAst, گوره ماس, نوبت , gey, گي, گريه كردن , geerbesen, گيربستن, گريه , geerbah , گيربه, نوعي درخت با ميوه اي همين نام، مثل زالزالك , girch , گيرچ, خواب ، لاته مرگ = خواب بدون بيداري، خوابي كه به مرگ منتهي شود , lAttah , لاته, لب , loch , لچ, كسي كه لب كفت دارد , lochoo , لچو, سوزني كوچك تر از دپنه بزرگ تر از سوزن خياطي ، براي دوختن لحاف , lAhAf dooz , لحاف دوز, پاره، تيكه , lat, لت, تيكه كوچك , lattah, لته, جايي كه مدفوع گاو و گوسفند را در آنجا جمع مي كنند , lAsgoo , لاسكو, روده , legheroo , لقرو, گل آلود , legheen, لقين, چوب خط , lellah , لله, تخم مرغ با پوست نرم- احتمالا از كمبود كلسيم در غذاي مرغ ايجاد مي شود , lommah , لمه, آسيابان , Loueinah, لواينه, موسير- تركي, Leez, ليز, لجن , lighgheh, ليقه, لوله , leelah , ليله, گردباد. جالب است بدانيد در بروجرد باد گيجه گفته مي شود , leelah bad , ليله باد, مهتاب , mAftew , مافتو, الاغ , mAl, مال, نرده , majar, مجر, نوعي قبا كه در قديم مي پوشيدند , morAdbagi , مرادبگي, نوعي بيد با چوبي بسيار مستقيم، وصاف , morvAr , مروار, مژه , merjeng , مرجنگ, زياد , mazboot , مزبوت , از نوعي جن وپري، كه بيشتر بچه ها رامي برد، وكف پايشان با جوال دوز سوراخ مي كند و خون آنها را مي خورد , mardezmA , مدزما, خيگ چرمي كه در آن از ماست كره مي گيرند , mashkah , مشكه, زنبور , magaz , مگز, زنبور عسل , magaze asal , مگز عسل, گنجشك , malich , مليچ, علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت بالاي داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير , mamah bala, ممه بالا, علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت پاييني داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير , mamah dAmoon , ممه دامون, علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت وسط داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير , mamah vasat , ممه وسط, گله اي از بره وبزغاله ها , mendAl , مندال, مو , mew , مو, هرس كردن مو هاي انگور در بهار , mew bor , موبر, تپه , mewr , مور, مورچه , moorchenah - mirij, مورچنه- ميريج, مو , mee , مي, كسي كه لباس چوپان را مي پوشيد و صورتش راباپوست گوسفند سياهي مي پوشاند وهمراه موزيك درخيابان به رقص مي پرداختند , nAghAlli , ناغالي - تركي, زير پايي ، تشك , nAli , نالي, زير پايي ، تشك كوچك , nAlichah, ناليچه, با آن نان را به تنور مي زدند , nAvanna , ناونه, نردبان , nardong , نردنگ, به تخم نشستن سبزيجات مثل تربچه , naree kerden, نري كردن, جايي كه آفتاب گير نيست، شمالي , nesAr , نسار, عدس , neshk, نشك, سي وپنج روز از زمستان رفتن , nafas dozza , نفس دز, خاك خيلي نرم، يا پودر خيلي نرم , nekk , نك, ناني كه رويه تابه رويه آتش تنور پخته مي شود , noon tewei , نون توه, گاو ماده قبل از آبستن شدن , noovar , نوور, وسيله اي براي حمل گل به پشت بام , newa , نوه, مهماني نهاري كه اعضاي گروهشير شير وره به نوبت ترتيب مي دهند , nohAr varah , نهار وره, نوعي علف با گل هاي بنفش، كه در اواخر بهار به گل مي نشيند , nizhbarra, نيژبره, وجين كن، وسيله اي كه با آن علف هاي هرز يا سبزي مي كارند , nechehkon , نيچه كن, كهنه , nimdAr , نيمدار, گراز , verAz , وراز, گاو مخصوص شخم زدن , varzew, ورزو, خار- اشتر خار , varak , ورك, نوعي درخت، با چوب بسيار سخت , vezm , وزم, باران كوتاه مدت بهاري , vahshen, وحشن, پهن كردن نان، يا پهن كردن لباس درآفتاب براي خشك شدن , velA kerden , ولا كردن , پهن , velew, ولو, پله، جايي كه آن پاي درخت يا بته جمع مي شود، اصطلاح آبياري , valgew, ولگو , گشاد، اصطلاحي در حفر چاه , veng, ونگ, نوعي درخت , venew, ونو, نگاه , veer , وير, هيجان , hofoor , هفور, كج , hol, هل, نوعي ماش , hollar , هلر, وقتي گادوشه در حالت كج به اندازه اي شير دارد كه هر دو ممه را لمس كند , hol kerdah mamah bala o mamah damoon, هل كرده ممه بالا و ممه دامون, باجناق , hom reesh , هم ريش, henat kerdem biay khiar bakhori ,صدا کردن کسی با صدای بلند . عام فاضل یوسفی: هنات کردم بیای خیار بخوری, hena kerden, هنا کردن, هنوز, hanee, هنی, خرمن كوبيدن , hoolah, هوله, الاغ نا بالغ - معمولا نر , hewlie , هوليه, فضولات گاو و ساير چارپايان كه براي سوخت از آن استفاده مي شود، همان هيمه فارسي است , heemah , هيم

واژه های جدید که اضافه می شوند به صورت ضخیم (BOLD) نمایش داده می شوند.

به ما در کامل کردن این لیست کمک کنید. لطفا واژه های آستانه ای که در لیست زیر وجود ندارد را برای ما به آدرس
(webmaster@astaneh.com) بفرستید. ما را با نظرات خود خرسند کنید و اگر اشکال در املای لغات و توضیح اصطلاحات وجود دارد با ما در میان بگذارید. اگر شما در آستانه یا شهر و یا روستاهای اطراف آستانه زندگی می کنید، "واژه نامه" خودتان را تهیه کنید و برای ما بفرستید،تا در صورت امکان آنرا در صفحه مجزایی قرار دهیم.

الف

توضيح	تلفظ	واژه
رعدوبرق	Atesh bargh	آتش برق
آبجي	Ajji	آجي
نوعی کف (تخت) برای گیوه، مخصوصا گیوه های سنجان	Ajeedah	آجیده
آهسته	AssA	آسا
رعد	asemoon ghorommah	آسمون غرمه
وسيله اي كه شبيه پنجه است و براي خرمن باد دادن، يا جابجا كردن علوفه از آن استفاده مي كنند.ريشه اين لغت ياوآشن است كه از لغت ياوكه به زبان پهلوي گندم است، وافش آندن كه يواش آندن شده	Ashoon	آشون
حياط خانه	Aghel	آقل
داداش	ALLA	آلا
وجين كردن ، از بين بردن علف هاي هرز	ALA kerden	آلا كردن
زشت، بي قواره	Aleshtia	آلشتي
آلبالو	alloo dassah	آلو دسه
گوجه درختي	alloo gewjah	آلو گوجه
آلبالو	alloo gooshvArah	آلوگوشواره
شگون	Amed niAmed	آمد نيامد
عادت کردن. بد عادت شدن	A'mokhtah	آموخته
هواپیما (airplane)	erfelan	ارفلان
بيل زدن دور درختان	esbAr	اسبار
شپش	espez	اسپز
سفيد	espeed	اسپيد
استخر	essel	اسل
آسياب	assiew	اسيو
شكم،فارسي خيلي قديم	eshkam	اشكم
شكستن	eshkestan	اشكستن
شنيدن	eshnaftan	اشنفتن
انگور	angir	انگیر
اندود، مثل”بون انيد” كه مي شود گل اندودن پشت بام هاي گلي	enneed	انيد
آب	ew	او
سركشي به آب، درمسيري به طرف سرچشمه، براي جلوگيري از به هرز رفتن، يا آب دزدي	ew bALA	او بالا
بازي كودكان در كنار جوي با آب بازي مي كردند	ew bAzi	او بازي
سركشي به آب، در مسير آن به طرف پايين سر چشمه، براي اطمينان از رسيدن آب به به مقصد	ew damoon	او دامون
كمچه، پيمانه	ew gardoon	او گردون
آب گل آلود	ew kharrew	او خرو
نوعي حشره كه روي آب همواره در حركت است، معمولا به تعداد زياد. كوچك و گرد به اندازه كفش دوز ولي سياه رنگ	ew leghin kon	او لقين كن
نوعي حشره كه روي آب همواره در حركت است، معمولا به تعداد زياد. كوچك و دراز به اندازه مورچه	ew zolal kon	او زلال كن
آب چشمه كوچكي كه از زير امامزاده جعفر بيرون مي آيد و به رود خانه مي ريزد، مردم ازآن براي شفاي بيماران استفاده مي كنند	ewe zeere sannogh	او زير صنوق
آبستن	ewess	اوس
ابر	ewr	اور
ابري	ewrellah	اورالله
سال پر آبي	ewsAL	او سال
افسار	ewsAr	اوسار
آن طرف	oollA	اولا
آونگی که از سقف آویزان می کنند برای درست کردن کشمش سایه کوشک	eweng (eveng)	اونگ
اين طرف	illa	ايلا
شبيه ; بي بارت=بي قواره ، بد بارت= زشت‏	bArt	بارت
باروت	bAreet	باريت
سوراخ تنور كه با آن آتش را كنترل مي كردند	bAzena (bad zaneh)	بازنه- باد زنه
بادي كه در 50 روز از تابستان گذشته مي وزد، و بعد از آن شنا كردن باعث سرماخوردگي مي شود	bAd panjah	باد پنجه
بادي كه از طرف آشناخور مي وزد، باد شرجي	bAde ashnAkhor	بادآشناخور
برف همراه باد	bAdrooeh	باد رويه
کولاک و طوفان	bAd dammah	باد دمه
میوه که توسط باد از درخت می ریزد، معمولا درخت سیب بیشترین باد ریزه را دارد، و بادام ندارد	bAdreezah	باد ریزه
متكا	baleshmah	بالشمه
دسته علوفه	bAfa'	بافه
بگذار/بل برم=بگذار بروم	bal	بل
نگاه كن	bapA	بپا
آفتاب گير، بر آفتاب	baraftew	بر افتو
برف سبك و بدون آب	barf khAka	برف خاک
برف آبدار	barf liah	برف ليه
جغد- تركي	beighosh	بيقوش
هويج ايراني-زردك	bekhe zemin	بخه زمين
برادر	berAr	برار
غذایی که با آرد و روغن حیوانی درست می کردند، مخصوصا زنی که تازه زایمان کرده باشد	borooshtorook	برشتروک
دم كردن هوا	bogh kerden	بق كردن
تاخونه، كمدي ديواري، براي نگه داري نان، و ساير خوراكي ها	boghyah	بقيه
طناب ، بند. اونگ از چگار در بید، بنش قرپید افتاد تیفید ewenga ez chegAr dor bid, bannesh gherpid, eftd, tifid = آونگه انگور از سقف آویزان بود ، نخش پاره شد، افتاد و از هم پاشید).	bann	بن
هد هد، شانه به سر	boo boo konak	بو بو كنك
بام	boon	بون
نوعي روانداز كتاني دست باف مثل جاجيم مي بافند	Boorah	بوره
بستان، جاليز	boosoon	بوسون
علوفه اي كه يك گاو يا گوسفند به آن دهن زده باشد	boozedah	بوزده
نوعي نان كه در روغن سرخ شده باشد - احتمالا تركي است	borsAgh	برساق
عقد نامه	bizarnomah	بیزرنامه
پلكان	pArchinah	پارچينه
نوعي سبزي با برگ هاي پهن كه در فصل بهار مي رويد، واز آن براي پختن بوراني استفاده مي كنند	pA ghazghon	پا قزغن
كسي كه در برابر مزدي، از مزرعه كشاورزان نگهداري مي كند	pAkkAr	پاكار
گيوه	pAlA	پالا
دماغ	pett	پت
كسي كه آب دماغش هميشه آويزان است	petto	پتو
چوب هاي كوتاه ونسبتا نازكي كه در سقف خانه هاي گلي،دربين تيرها(چوب هاي صنوبر سقف)قرار مي دهندو روي آن حصيروبعد گل و خاك مي ريختند	partee	پرتي
نخ كلفت	park	پرك
وصله	parro	پرو
مگس	pakhshah	پخشه
پشه	pakhshah koorah	پخشه كوره
فوت	pof	پف
غروب - فارسي اصيل	paseen	پسين
جدا كردن گوشت از چربي وساير ضايعات- اصطلاح قصابي	pessA kerden	پسا كردن
قسمت جلو كرت كه براي آبياري باز يا بسته مي شود	pala	پله
نوعي گندم پخته شده و خشك شده كه درپختن غذا به كار مي رود	pellah	پله
مدفوع خشك گوسفند، و بز	pegher	پغر
جگر سفيد، شش	pofi	پفي
خوشه خيلي كوچك انگور	pengalah	پنگاله
پنهان	penom	پنوم
ناپاك	peess	پيس
پول	peel	پيل
سنگ	peel	پيل
سنگي بين قله خرابه و سر دهنه كهريزمحله بالا كه شكل زني با چهار پستان را داشت، زنها بچه هاي بيمار راپاي سنگ مي خوابانند :اي پيل چارپسون--- يا مرادش بده يا جونش بسون	peele chAr pesoon	پيل چارپسون
پونه	peenah	پينه
ريختن خاكستر روي برف هاي مزرعه، براي زود تر آب شدن برف، براي شروع كار كشاورزي	pirigez	پيريگز
نوعي گوني، كوچك ترازجوال	tAchah	تاچه
بز نر	tagah	تگه
مخزن گلي براي انبار كردن گندم،آرد وحبوبات،كه به شكل تخم غاز(درازتر ازتخم غاز)ايستاده برروي سه پايه كوتاه(20سانتيمتر)با دري نسبتا بزرگ دربالا براي پركردن، ودريچه اي كوچك درپايين براي تخليه	tAppoo	تاپو
نوعي ترشي	taghghez	تقز
وسيله اي چوبي وگرد كه خميررا روي آن پهن مي كنند	takhteh khoonah	تخته خونه
اوج گرما(در خمين اوج سرما)، گرماي شديد	teshk	تشك
محكم وكشيده شده	tereng	ترنگ
چكه	tokkah	تكه
تنور	tanneer	تنير
تنور كوچك	tanneerchah	تنيرچه كلك
غذايي كه با سرخ كردن چند نوع سبزي خودرو با تخم مرغ درست مي كنند	tarrabirij	تره بيريج
سبدي به شكل سيني كه در آن نان مي گذارند	teijah	تيجه
خار	teegh	تيغ
نوعي خاربسيار تيز و دردناك	Teegh zellah	تيغ زله
چوبهايي به قطرتقريبا20 سانتيمتر كه به فاصله تقريبي نيم متردرسقف خانه هاي گلي مي گذاشتند كه"پارتي" وبعد حصير روي آن گذاشته مي شد	teer	تير
قوس وقزح	teer kamoone nana peer	تير كمون ننه پير
چوب گرد به طول تقريبا 1متر،وقطر2سانتيمتر،كه در دو انتها نازك مي شود، وبراي پهن كردن نان(نان تنيري)به كارميرود	teer-e noon vela kon	تير نون ولا كن
پفته ، مثانه گوسفند كه بچه ها مثل بادكنك آنرا باد مي كنند	teezengah	تيزنگه
تاب	tew	تو
تابه	tewa	تو
پولي كه به عنوان هديه عروسي، درمهماني عروسي، از مهمانان جمع مي كنند	teeleeshoonah	تيليشونه
تون حمام	teen	تين
تون تاب، كسي كه تون حمام عمومي قديم رابراي گرم كردن آب حمام روشن ومواظبت مي كرد	teen tew	تين تو
نوعي رو انداز دست بافت كه از پشم مي بافند، وبا رنگ هاي بسيار زيبا ، رويه كرسي	jAjeem	جاجيم
جهزیه عروس	jAzi	جازی
تند، سریع، زود(جل بیا = تند بیا، سریع بیا)	jall	جل
فرش ، گلیم، هرگونه زیر انداز (بریم جل بشوریم {bareem joll bashoorim} = برویم فرش بشوییم، جولو {jollew} = فرش شویی)	Joll	جل
پالان قاطر و الاغ	Joll	جل
پالان دوز، کسی که قاطر و الاغ پالان می دوزد	joll dooz	جل دوز
پلان کردن قاطر یا الاغ، مثل زین کردن اسب	joll kerden	جل کردن
به سرعت	Jalli	جلی
آمادگی نداشتن بدن برای کار در اول بهار (در خمین جمام {JomAm} گفته می شود)	jamoom	جموم
فصل درو كردن جو، كه اين واژه در شاهنامه به عنوان "جو درو" استفاده شده است	jeu derew	جو درو
گاو نر جوان - جوان گاو	joone gew	جون گو
جیغ، فریاد	jeeghah	جیغه
از 36 تا 44 روز از زمستان گذشته	chAr chAr	چار چار
عصرانه، صبحانه	chasht	چاشت
سرماخوردگي، زكام	chAlmah	چالمه
روی کف دو پا نشستن بدون آنکه جای دیگری از بدن زمین را لمس کند.	chotteli	چتلی
دسته (یه چپه شودر = یه دسته شبدر)	chappa	چپه
هیزم	cherr	چر
فرو رفته . (چکیدم ده گل(chokidem de gell) = در گل فرو رفتم )	chokidan	چکیده
سقف	chegAr	چگار
شکستن، ترک بر داشتن. معمولا برای شیشه و ظروف شیشه ای یا سفالی یا سنگ (چینی سرده که سنگ مچقه (chini sardah keh sang mecheghah) = چنان سرد است که سنگ ترک بر می دارد)	chegheedan	چقیدن
چراگاهي كه سبزه و زميني هميشه نمناك دارد	chamm	چم
چنبره- حلقه اي كه به گردن گوساله يا گاو مي انداختند	cha'mma'rah	چمره
خيس شدن در باران يا پاشيدن آب	chellep	چلپ
چانه، (چنت به چرک بیا = چانه ات به چرک بیافتد، یا به عبارت دیگر : کمتر حرف بزن. اصطلاحی که مادرها به بچه ها می گفتند)	chenah	چنه
كاملا خيس شدن	chellepew	چلپ او
چوب كوچك	choollah	چوله، هيزم
ادرار	chor	چور
چرا	chona	چونه
آماده كردن گل ، وگرد كردن آن، براي قالب زدن خشت وآجر،كه كاري بس دشوار بود	chonnah	چونه
وسيله اي براي خرمن كوبي كه به وسيله گاو يا خر كشيده مي شود	choon	چون
سرماخوردگي، ويا مريضي كه به شكلي همه گير و فصلي مي آيد و مي رود	choorah	چوره
بر عكس- غيرعادي	chavva'rah (chabbrah)	چوره - چبره
بر عكس	chavAshah	چواشه
شاخه اي از درخت به همراه ميوه، كه از سقف آويزان مي كردند كه براي عيد تازه بماند	cheel	چيل
ديوار	cheenah	چينه
گياهي خودرو، به رنگ سربي، برگ هاي نرم به بلندي 50 سانتيمتر. در گذشته براي سوخت از آن استفاده مي كردند	horr	حر
حجله عروسی	henjelah	حنجله
خنك- فارسي قديمي	honek	حنك
باز کردن جلوی آب (اصطلاح آبیاری، مثال: "اونه حل کن ایلا {ewane hal kon illa} = جلوی آب را به این طرف باز کن")	hall	حل
چوبی که با آن فرش می کوبند	halleh koo	حله کو
قلقلک، این اصطلاح در اراک هم استفاده می شود	khetel	ختل
گل نسبتا شل و آبکی	kharrah	خره
گل آلود	kharrew	خرو
بي اندازه شور	kharrewe namak	خرو نمك
چوبي كه با آن خر را مي راندند	Kharroon	خرون
پدر يا مادر زن، پدر يا مادر شوهر	kheseerah	خسيره
پدر شوهر يا پدر زن	khesserah mardah	خسيره مرده
هواي بسيار گرم و بدون باد، كدر	Khaff	خف
خواهر	khooAr	خوار
وسائل خانه و لباس داماد كه از طرف خانه عروس به خانه داماد فرستاده مي شود	khon damma	خون داما
پايين	damoon	دامون
دود و دمه	damma	دمه
داماد	dAmmA	داما
سوزني گوچكتر از جوال دوز	dappena	دپنه
بيرون حياط، كوچه	dar Aghel	درآقل
آویزان	dor	در
بته گل هاي رز وحشي و خوار درا	derrah	دره
دراكوب	darakht soolAkh kon	درخت سوراخ كن
ناني به ضخامت تافتون، وبه همان اندازه، قبل از ور آمدن خمير و قبل از چسباندن نان به تنور مي زدند	dokhtar pezi	دختر پزي
آسياب دستي خانگي	dessAr	دسار
شنا	dasew	دس او
داس کوچک	dasghAlah	دسقاله
نوعي ترشي	das vellA	دس ولا
بچه قورباغه پيش از داشتن دست وپا -واژه بچه ها	dasah kamcheez-kallagoshko	دسه كم چيز- كله گوشكو
دشوار	doshkhAr	دشکار
نخ نازك	deshkah	دشكه
چوب دستي بزرگ	dagenak	دگنك
کسی که دلش در آرزوی چیزی که از آن محروم بودن	del arzoo	دل آرزو
هل دادن، (چینی دلکم داد {chini delekem dad} = چنان هلم داد)	delek	دلک
چوب بلندی که با آن بادام یا گردو یا گاهی زرد آلو از درخت می چینند. کنایه از آدم بلند و لاغر هم می شود.	dolg	دلگ
نوعي شغال	da'la'	دله
عقب(دما منن = عقب ماندن)	domA	دما
دم كوتاه	dom kol	دم كل
كمك چوپان، معمولا كودك	domeloon	دملون
بزرگ، فراخ، خیلی گشاد	dangAl	دنگال
پارچه قرمزي كه بر سر عروس مي اندازند ، كه عروس را مي پوشانند	dengelew	دنگلو
بادام تلخ كه به وسيله شستن متوالي شيرين شده است	dangoo	دنگو
مارمولك	denoon shomAr	دنون شمار
دنده	dennah	دنه
دوک نخ ریس	deek	دیک
نوعی وسیله دستی برای پشم ریسی	deek-belah	دیک بله
ديزي	deegelah	ديگله
نوعی بازی (کوشک ملق)، شبیه گرگم به هوا	doe pereshtak	دو پرشتک
بشقاب	Dewree	دوری
كيسه اي كه گدا ها به دوش مي انداختند	do pelleh ei	دو پله اي
رنگ سرخابی بسیار زیبایی که تنها در فرش های منطقه اراک وجود دارد. به خاطر استفاده از دوغ در رنگ کردن به این رنگ که نوعی سرخابی است دوغی می گویند.	dooghee	دوغی
راه بام، خرپشته	raboon	رابون
پاروكردن برف به اندازه يك پارو در حياط وخيابان، براي ايجاد مسير	rech endakhtan	رچ انداختن
طاقچين زير سقف	ra'fa'	رفه
بچه به زبان مادرانه و عزيز داشتن كسي	roolah	روله
برشته شدن خوشه سبز گندم	zeberdeh	زبرده
نوعي علف وحشي صحرايي خوشبو كه روي ماست مي ريزند	zarangiah	زرن گياه
محلي كه زمين آن هميشه نمناك، باحفره هايي از آب وگل است،ومعمولا درتمام سال خشك نمي شود	zeghgh	زق
زمين زق، معمولا نزديك رودخانه، يا جاهاي پست وپايين تر ازسطح آبهاي زيرزميني	zeghgh zAr	زق زار
آب بسيار كمي كه از زمين يا كنار دره اي قطره قطره مي چكد، مثل سرچشمه يك جوي خيلي كوچك	zeghghe choollah	زق چوله
شير اوليه گاو تازه زاييده	zekk	زك
آدم زرنگ و كمي هم زور گو	zell	زل
آتش گداخته، مثل زغالي كه كاملا سرخ شده باشد وجرقه به اطراف پخش كند	zell	زل
ستاره پرنوري كه هنگام سپيده در آسمان است، شايد ستاره شمالي	zell-e sobh	زل صبح
وسيله اي كه براي حمل مصالح ساختماني استفاده مي شود وتوسط دونفرحمل مي شود	zemmah	زمه
زير آبي شنا كردن	zeerew	زير او
صبحانه	zeer gheiloon	زير قيلون
ماده اي خوردني كه از درختهاي بادام و زرد آلو ترشح مي شود ورنگش زرد يا نارنجي است	zeedee	زيدي
آسمان صاف در شب	sagha	ساق
شبي با آسمان صاف	sAgha shew	ساق شو
پنهان كردن	sAtersang	ساترسنگ
سبد	sabat	سبت
سر برهنه	sar tAgh	سر تاق
فضولات گاو وگوسفند كه فشرده شده باشد - دركف طويله	serrah	سره
سنجد	serenjah	سرنجه
آبي زرد رنگ كه قبل از پختن كشك مي گيرند وبعد ازتبخير، آب آن قره غورت تبديل مي شود	sezz	سز
سز آب، آبي كه از آن قره غورت درست كنند	sezzew	سز او
سينه پهلو، ذات الريه	soddah	سده
نوعي سوهان براي تيز كردن داس	solAb	سولاب
سيب زميني	seeb khAki	سيب خاكي
گوشه	seekk	سيك
كنج، گوشه	seekkelah	سيكله
ناودان	seel	سيل
طاق قوسي كه به صورت يك نيم دايره است، ومعمولا در خانه هاي گلي يك طبقه استفاده مي شده است	seez	سيز
نگاه كن، سيركن	seiko	سيكو
خانه باغ، سايه لانه	sAiloon(seilon)	سيلون
وسيله اي براي حمل علوفه بر پشت چارپايان	shArah	شاره
نوعي درخت، از خانواده تبريزي	shAl	شال
وسيله اي براي حمل علوفه برپشت چارپايان، متشكل از دو چوب وتوري در ميان	shAleng	شالنگ
شامي كباب	shamkobAb	شام كباب
شب پره، نوعي پروانه	shew parrah	شوپره
تنقلاتي كه در شب نشيني مي خورند	shew chara	شوچر
شب ديو، بختك	shewdi	شودي
داستان، قصه	shewghAt	شوقات
موسم گرم، گرمترين وقت روز	shalah	شله
اوج گرما، كه مردم معتقدندكه باعث رسيدن، وشيرين شدن انگور هست	shalei angeera	شلي انگيره
دراز	sholAl	شلال
نوعي سبزي خودرو	sheng	شنگ
چي	shee	شي
برادر شوهر	shee-berAr	شي برار
شوهر	sheeyar	شير
شير آبله، نوعي بته كه شيري سفيدرنگ در درون ساقه دارد	sheer ewlah	شيراوله
غذايي كه چوپان ها مي خوردند	sheerjoosh	شيرجوش
خرد كردن نان در شير	sheer teeleet	شير تيليت
خواهر شوهر	shee-khooAr	شي خوار
بره ماده قبل از آبستن شدن- فارسي قديمي	sheeshak	شيشك
قراري كه زنان براي جمع آوري شير بازنان ديگرمي گذارند،وهركس به نوبت براي مدتي معلوم شيرهمه رادريافت مي كرد	sheer sheer varah	شير شير وره
نوعي آشاميدني كه ازانگور مي گرفتند	sheersheerah	شيرشيره
مهماني و ضيافت از نوع جشن وسرور، براي برگشتن از مكه، ختنه سوران، وغيره	sheeloon	شيلون
بقيه، كمدي در ديوار براي نگهداري نان، وساير خوراكي ها	tAkhooneh	طاخونه
طناب	tenAf	طناف
راحت، آسان	gholA	غلا
كلاغ، ياد غلاغ داشتن= حافظه تيزي داشتن	ghelAgh	غلاغ
نوعي كلاغ با دمي دراز	ghelAgh jirrah	غلاغ جيره
كلاغ سياه	ghelAgh siah	غلاغ سياه
كلاغ سياه	ghelAgh kashki	غلاغ كشكي
هواي بسيار گرم و دمدار اواسط تابستان، قبل از شيرين شدن انگورها	ghoorah shooroon	غوره شورون
باز	ghosh	غوش
اوج، خيلي بالا، هوايي	gheegh	غيغ
پيش آمدگي پشت بام براي جلوگيري از باران	faseel	فسيل
لنگ حمام	foottah	فوته
گرد، دايره شكل	gherri	قري
گردن	ghertelAgh	قرتلاق
بریدن، قطع کردن (سر میخنه قرپنم{sare mikhane gheponem} = سر میخ را قطع کردم)	gherpandan	قرپاندن
نخود فرنگی	ghadakorah	قد کره
شبنم	ghedew	قدو
نوعی سنجاق	ghazangholfi	قزن قلفی
گوسفند ماده اي كه آبستن نباشد	ghesser	قصر
کسی را مانند بچه بر روی شانه حمل کردن	ghalamghoshoon	قلم قوشون
آرایش، کلمه قی مصطلح فارسی (قنج قاجار = آرایش قاجار کردن، کنایه از آرایش مفصل)	ghenj	قنج
عميق	gheel	قيل
لاك پشت	kAsah posht	كاسه پشت
گل كوشك، گياهي كه گل زرد دارد و براي رنگ در غذاهاي مختلف از آن استفاده مي شود	kAghejeelah	كاغجيله
جفت، کنار، (کپ هم {kepp-e ham} = کنار هم، جفت هم) (کپ هم بنیشید {kepp-e ham banishid} = جفت هم بنشینید)	kepp	کپ
پوشاندن (ریت کپ کن {ree te kepp kon} = صورتت را بپوشان)	Kepp	کپ
ادا در آوردن (کپونیم نگیر {kappounime nagir} = ادای مرا در نیاور)	kappouni gereftan	کپونی گرفتن
سبدكي كه از كپه بزرگ تر و از سبد كوچك تر باشد	kappah sabat	كپه سبت
سبد كوچك	kappa'	كپه
جغد	kappi	كپي
كره	kera	كرا
خرچنگ	kerjeleng	كرجلنگ
وسيله اي كه قالي بافان با آن پود قالي را مي كوبند	kerkeed	كركيد
ماشاء الله	karam khoda	کرم خدا
مه غليظ	kerremah	كرمه
خمیازه کشیدن	keshkevarah	کشکواره
ظرف سفالی شبیه لانجین ولی کوچکتر. این لغت از "کشک مالیدن" گرفته شده است.	kash mAlah	کش ماله
كوبيدن	koftan	كفتن
دم كوتاه ، مرغ دم كل= مرغ دم كوتاه	kol	كل
يكي از چهار طرف كرسي	kol	كل
خوارش (کلاشتن = خواراندن)	kelAsh	کلاش
خار پشت	kolteghenah	كلتقنه
لانه	kola'	كله
ساقه گندم	kolash	كلش
كولاك	kolak	كلك
انگشت (کلک کوچکه = انگشت کوچک)	kalock	کلک
لانه مرغ ها	kola' morghoon	كله مرغن
از آبگردان كوچكتر و از ملاغه بزرگتر	kamchiz	كم چيز
كمچه	kamcheez	كمچيز
بزرگتر از مارمولك ولي از همان خانواده	kamar derrah	كمر دره
كوه	ko	كو
گرم كردن دست با نفس، همچنين اوت كردن بازيكني در بازي هايي نظير الك دو لك، كمربند بازي، توپ چوب	kew	كو
سرفه	kua'	کوءَ
نوعي بازي از نوع پرش از رويه مانع	kewshak	كوشك
كوبيدن جو يا گندم براي درست جدا كردنش از خوشه	korchal koftan	كورچل كفتن
كبك	kewk	كوك
بلدرچين	kewkar	كوكر
كودكش، كه بر پشت الاغ مي گذارند و با آن كود به مزرعه و باغ حمل مي كنند	kookash	كوكش
نوعي نان كه از خيس كردن و دوباره پختن نهايي در تنور افتاده مي پزند	kooleh velA	كوله ولا
كرت كوچك براي كاشتن هويج، پياز و غيره	keez	كيز
كوزه	keezah	كيزه
كوزه كوچك	Keezelah	كيزله
كوچه	keecha'	كيچه
كدو	kidi	كيدي
كيله، پيمانه	keelah	كيله
شیرینی و مهمانی ای که پس از بچه دار شدن به فامیل و همسایگان میدهند (توضیح از ابوالفضل خلیلی).	keivan	کیوان
سطل سفالي كه با آن شير اندازه گيري و حمل ونقل مي شود، مخصوصا براي شير شير وره	gadooshah	گادوشه
گله گاو	gagel	گاگل
نوعي خار، با گلي گرد و آبي روشن	gotteli	گتلي
كليه، قلوه	gordAlah	گرداله
نان كلفت	gerdah	گرده
دوش، شانه	gordah	گرده
هر رنگ گل- در خمين به آن "هرنگل" گويند. نوعي علوفه، مثل يونجه، ولي هر سال كاشته مي شود، گل هاي صورتي دارد، كه وقتي از نزديك نگاه كني همه رنگي در آن يافت مي شود	gorengAl	گرنگال
سیرابی، معده، شکم	gadah	گده
گرد باد	gorra-bAd	گوره باد
چوبي براي راندن گاو	gAroon (gavran)	گارون- گورن
يك قسمتي از يك جوي كه بوسيله چوب شكل گيري مي شود، عميق تر از باقيمانده بستر رودخانه	garrah	گره
تخم چشم	gollArah	گل آره
گل هاي آبي با ساقه كلفت و آبدار كه در جاليز ها مي رويد و نوعي آفت است	gol-boossoon	گل - بوسون
گل شقايق	gole kAsse eshkenak	گل كاسه اشكنك
نوعي گل زرد كه از آن براي رنگ در غذاهاي مختلف از آن استفاده مي كنند	gole kewshak	گل كوشك- كاغجيله
خوشه گندم	golleh gannem	گل گنم
مشت محکم	golmoshtah	گل مشته
خسیس، تنگ نظر	genAss	گناس
خمير آماده براي پهن كردن	gonnah	گنه
دختر به خانواده اي دادن و در همان حال دختر از همان خانواده گرفتن	gew be gew	گو به گو
شخم زدن با گاو	gewyAri	گو آري
سر، نوعي پرنده	gewcharoon	گو چرون
چاق و درشت- درشاهنامه گبرآمده	gewra	گور
عمل تيغ زدن گون هاي كتيرا براي توليد اين ماده، كه كاري بس دشوار است	gavena zenee	گون زني
جوال در باز ، وسيله اي براي حمل بار	gooAlah, gAlah	گواله، گاله
غذايي كه با مخلوط كردن شير و ماست درست مي شود	goorah mAst	گوره ماس
نوبت	gey	گي
گريه كردن	geerbesen	گيربستن
گريه	geerbah	گيربه
نوعي درخت با ميوه اي همين نام، مثل زالزالك	girch	گيرچ
خواب ، لاته مرگ = خواب بدون بيداري، خوابي كه به مرگ منتهي شود	lAttah	لاته
لب	loch	لچ
كسي كه لب كفت دارد	lochoo	لچو
سوزني كوچك تر از دپنه بزرگ تر از سوزن خياطي ، براي دوختن لحاف	lAhAf dooz	لحاف دوز
پاره، تيكه	lat	لت
تيكه كوچك	lattah	لته
جايي كه مدفوع گاو و گوسفند را در آنجا جمع مي كنند	lAsgoo	لاسكو
روده	legheroo	لقرو
گل آلود	legheen	لقين
چوب خط	lellah	لله
تخم مرغ با پوست نرم- احتمالا از كمبود كلسيم در غذاي مرغ ايجاد مي شود	lommah	لمه
آسيابان	Loueinah	لواينه
موسير- تركي	Leez	ليز
لجن	lighgheh	ليقه
لوله	leelah	ليله
گردباد. جالب است بدانيد در بروجرد" باد گيجه" گفته مي شود	leelah bad	ليله باد
مهتاب	mAftew	مافتو
الاغ	mAl	مال
نرده	ma'jar	مجر
نوعي قبا كه در قديم مي پوشيدند	morAdbagi	مرادبگي
نوعي بيد با چوبي بسيار مستقيم، وصاف	morvAr	مروار
مژه	merjeng	مرجنگ
زياد	mazboot	مزبوت
از نوعي جن وپري، كه بيشتر بچه ها رامي برد، وكف پايشان با جوال دوز سوراخ مي كند و خون آنها را مي خورد	mardezmA	مدزما
خيگ چرمي كه در آن از ماست كره مي گيرند	mashkah	مشكه
زنبور	magaz	مگز
زنبور عسل	magaze asal	مگز عسل
گنجشك	malich	مليچ
علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت بالاي داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير	mamah bala	ممه بالا
علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت پاييني داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير	mamah dAmoon	ممه دامون
علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت وسط داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير	mamah vasat	ممه وسط
گله اي از بره وبزغاله ها	mendAl	مندال
مو	mew	مو
هرس كردن مو هاي انگور در بهار	mew bor	موبر
تپه	mewr	مور
مورچه	moorchenah - mirij	مورچنه- ميريج
مو	mee	مي
كسي كه لباس چوپان را مي پوشيد و صورتش راباپوست گوسفند سياهي مي پوشاند وهمراه موزيك درخيابان به رقص مي پرداختند	nAghAlli	ناغالي - تركي
زير پايي ، تشك	nAli	نالي
زير پايي ، تشك كوچك	nAlichah	ناليچه
با آن نان را به تنور مي زدند	nAvanna	ناونه
نردبان	nardong	نردنگ
به تخم نشستن سبزيجات مثل تربچه	naree kerden	نري كردن
جايي كه آفتاب گير نيست، شمالي	nesAr	نسار
عدس	neshk	نشك
سي وپنج روز از زمستان رفتن	nafas dozza	نفس دز
خاك خيلي نرم، يا پودر خيلي نرم	nekk	نك
ناني كه رويه تابه رويه آتش تنور پخته مي شود	noon tewei	نون توه
گاو ماده قبل از آبستن شدن	noovar	نوور
وسيله اي براي حمل گل به پشت بام	newa	نوه
مهماني نهاري كه اعضاي گروه"شير شير وره" به نوبت ترتيب مي دهند	nohAr varah	نهار وره
نوعي علف با گل هاي بنفش، كه در اواخر بهار به گل مي نشيند	nizhbarra	نيژبره
وجين كن، وسيله اي كه با آن علف هاي هرز يا سبزي مي كارند	nechehkon	نيچه كن
كهنه	nimdAr	نيمدار
گراز	verAz	وراز
گاو مخصوص شخم زدن	varzew	ورزو
خار- اشتر خار	varak	ورك
نوعي درخت، با چوب بسيار سخت	vezm	وزم
باران كوتاه مدت بهاري	vahshen	وحشن
پهن كردن نان، يا پهن كردن لباس درآفتاب براي خشك شدن	velA kerden	ولا كردن
پهن	velew	ولو
پله، جايي كه آن پاي درخت يا بته جمع مي شود، اصطلاح آبياري	valgew	ولگو
گشاد، اصطلاحي در حفر چاه	veng	ونگ
نوعي درخت	venew	ونو
نگاه	veer	وير
هيجان	hofoor	هفور
كج	hol	هل
نوعي ماش	hollar	هلر
وقتي گادوشه در حالت كج به اندازه اي شير دارد كه هر دو ممه را لمس كند	hol kerdah mamah bala o mamah damoon	هل كرده ممه بالا و ممه دامون
باجناق	hom reesh	هم ريش
"henat kerdem biay khiar bakhori ,صدا کردن کسی با صدای بلند . عام فاضل یوسفی:" هنات کردم بیای خیار بخوری	hena kerden	هنا کردن
هنوز	hanee	هنی
خرمن كوبيدن	hoolah	هوله
الاغ نا بالغ - معمولا نر	hewlie	هوليه
فضولات گاو و ساير چارپايان كه براي سوخت از آن استفاده مي شود، همان هيمه فارسي است	heemah	هيمه