واژه های جدید که اضافه می شوند به صورت ضخیم (BOLD) نمایش داده می شوند.

به ما در کامل کردن این لیست کمک کنید. لطفا واژه های آستانه ای که در لیست زیر وجود ندارد را برای ما به آدرس
 
(webmaster@astaneh.com) بفرستید. ما را با نظرات خود خرسند کنید و اگر اشکال در املای لغات و توضیح اصطلاحات وجود دارد با ما در میان بگذارید. اگر شما در آستانه یا شهر و یا روستاهای اطراف آستانه زندگی می کنید، "واژه نامه" خودتان را تهیه کنید و برای ما بفرستید،تا در صورت امکان آنرا در صفحه مجزایی قرار دهیم.

 

  س ز ر د خ ح چ ج ت پ ب الف
  ه و ن م ل گ ک ق ف غ ط ش

توضيح

تلفظ

واژه

رعدوبرق

Atesh bargh 

آتش برق

آبجي

 Ajji

آجي

نوعی کف (تخت) برای گیوه، مخصوصا گیوه های سنجان

Ajeedah

آجیده

آهسته

AssA

آسا

رعد

asemoon ghorommah

  آسمون غرمه

وسيله اي كه شبيه پنجه است و براي خرمن باد دادن، يا جابجا كردن علوفه از آن استفاده مي كنند.ريشه اين لغت ياوآشن است كه از لغت ياوكه به زبان پهلوي گندم است، وافش آندن كه يواش آندن شده

Ashoon 

آشون

حياط خانه

Aghel

آقل

داداش

ALLA

  آلا

وجين كردن ، از بين بردن علف هاي هرز

ALA kerden

آلا كردن

زشت، بي قواره

Aleshtia

 آلشتي

آلبالو

alloo dassah 

آلو دسه

گوجه درختي

alloo gewjah

  آلو گوجه

آلبالو

alloo gooshvArah

  آلوگوشواره

شگون

Amed niAmed

  آمد نيامد

عادت کردن. بد عادت شدن

A'mokhtah

آموخته

هواپیما (airplane)

erfelan ارفلان

بيل زدن دور درختان

esbAr

   اسبار

شپش espez اسپز

سفيد

espeed

  اسپيد

استخر

essel 

 اسل

آسياب

assiew

  اسيو

شكم،فارسي خيلي قديم

eshkam

  اشكم

شكستن

eshkestan

اشكستن

شنيدن

eshnaftan 

 اشنفتن

انگور

 angir

انگیر  

اندود، مثل”بون انيد” كه مي شود گل اندودن پشت بام هاي گلي

enneed 

 انيد

آب

ew

  او

سركشي به آب، درمسيري به طرف سرچشمه، براي جلوگيري از به هرز رفتن، يا آب دزدي

ew bALA 

 او بالا

بازي كودكان در كنار جوي با آب بازي مي كردند

ew bAzi 

 او بازي

سركشي به آب، در مسير آن به طرف پايين سر چشمه، براي اطمينان از رسيدن آب به به مقصد

ew damoon

  او دامون

كمچه، پيمانه

ew gardoon 

 او گردون

آب گل آلود

ew kharrew 

بالای صفحه          او خرو

نوعي حشره كه روي آب همواره در حركت است، معمولا به تعداد زياد. كوچك و گرد به اندازه كفش دوز ولي سياه رنگ

ew leghin kon 

 او لقين كن

نوعي حشره كه روي آب همواره در حركت است، معمولا به تعداد زياد. كوچك و دراز به اندازه مورچه

ew zolal kon 

 او زلال كن

آب چشمه كوچكي كه از زير امامزاده جعفر بيرون مي آيد و به رود خانه مي ريزد، مردم ازآن براي شفاي بيماران استفاده مي كنند

ewe zeere sannogh

  او زير صنوق

آبستن

ewess

  اوس

ابر

ewr

 اور

ابري

ewrellah

  اورالله

سال پر آبي

ewsAL 

 او سال

افسار

ewsAr 

 اوسار

آن طرف

oollA

 اولا

آونگی که از سقف آویزان می کنند برای درست کردن کشمش سایه کوشک eweng (eveng) اونگ

اين طرف

illa

  ايلا

شبيه ; بي بارت=بي قواره ، بد بارت= زشت‏

bArt 

  بارت

باروت

bAreet

  باريت

سوراخ تنور كه با آن آتش را كنترل مي كردند

bAzena (bad zaneh) 

 بازنه- باد زنه

بادي كه در 50 روز از تابستان گذشته مي وزد، و بعد از آن شنا كردن باعث سرماخوردگي مي شود

bAd panjah 

 باد پنجه

بادي كه از طرف آشناخور مي وزد، باد شرجي

bAde ashnAkhor 

بادآشناخور

برف همراه باد

bAdrooeh 

بالای صفحه        باد رويه

کولاک و طوفان bAd dammah باد دمه
میوه که توسط باد از درخت می ریزد، معمولا درخت سیب بیشترین باد ریزه را دارد، و بادام ندارد bAdreezah باد ریزه

متكا

baleshmah

 بالشمه

دسته علوفه

bAfa' 

 بافه

بگذار/بل برم=بگذار بروم

bal 

بل

نگاه كن

bapA

  بپا

آفتاب گير، بر آفتاب

baraftew

  بر افتو

برف سبك و بدون آب

barf khAka

  برف خاک

برف آبدار

barf liah

  برف ليه

جغد- تركي

beighosh 

 بيقوش

هويج ايراني-زردك

bekhe zemin

  بخه زمين

برادر

berAr

  برار

غذایی که با آرد و روغن حیوانی درست می کردند، مخصوصا زنی که تازه زایمان کرده باشد borooshtorook برشتروک

دم كردن هوا

bogh kerden

  بق كردن

تاخونه، كمدي ديواري، براي نگه داري نان، و ساير خوراكي ها

boghyah

  بقيه

طناب ، بند. اونگ از چگار در بید، بنش قرپید افتاد تیفید ewenga ez chegAr dor bid, bannesh gherpid, eftd, tifid  = آونگه انگور از سقف آویزان بود ، نخش پاره شد، افتاد و از هم پاشید).

bann بن

هد هد، شانه به سر

boo boo konak

  بو بو كنك

بام

boon

  بون

نوعي روانداز كتاني دست باف مثل جاجيم مي بافند

Boorah

  بوره

بستان، جاليز

boosoon 

 بوسون

علوفه اي كه يك گاو يا گوسفند به آن دهن زده باشد

boozedah

  بوزده

نوعي نان كه در روغن سرخ شده باشد - احتمالا تركي است

borsAgh

   برساق

عقد نامه bizarnomah بیزرنامه

پلكان

pArchinah

بالای صفحه         پارچينه

نوعي سبزي با برگ هاي پهن كه در فصل بهار مي رويد، واز آن براي پختن بوراني استفاده مي كنند

pA ghazghon

  پا قزغن

كسي كه در برابر مزدي، از مزرعه كشاورزان نگهداري مي كند

pAkkAr

  پاكار

گيوه

pAlA

 پالا

دماغ

pett

  پت

كسي كه آب دماغش هميشه آويزان است

petto

  پتو

چوب هاي كوتاه ونسبتا نازكي كه در سقف خانه هاي گلي،دربين تيرها(چوب هاي صنوبر سقف)قرار مي دهندو روي آن حصيروبعد گل و خاك مي ريختند

partee

 پرتي

نخ كلفت

park

 پرك

وصله

parro

  پرو

مگس

pakhshah

  پخشه

پشه

pakhshah koorah

   پخشه كوره

فوت

pof

 پف

غروب - فارسي اصيل

paseen

  پسين

جدا كردن گوشت از چربي وساير ضايعات- اصطلاح قصابي

pessA kerden

  پسا كردن

قسمت جلو كرت كه براي آبياري باز يا بسته مي شود

pala

بالای صفحه           پله

نوعي گندم پخته شده و خشك شده كه درپختن غذا به كار مي رود

pellah

   پله

مدفوع خشك گوسفند، و بز

pegher

 پغر

جگر سفيد، شش

pofi 

پفي

خوشه خيلي كوچك انگور

pengalah

  پنگاله

پنهان

penom

  پنوم

ناپاك

peess

  پيس

پول

peel

 پيل

سنگ

peel

 پيل

سنگي بين قله خرابه و سر دهنه كهريزمحله بالا كه شكل زني با چهار پستان را داشت، زنها بچه هاي بيمار راپاي سنگ مي خوابانند :اي پيل چارپسون--- يا مرادش بده يا جونش بسون

peele chAr pesoon

  پيل چارپسون

پونه

peenah

  پينه

ريختن خاكستر روي برف هاي مزرعه، براي زود تر آب شدن برف، براي شروع كار كشاورزي

pirigez

  پيريگز

نوعي گوني، كوچك ترازجوال

tAchah

 تاچه

بز نر

tagah

  تگه

مخزن گلي براي انبار كردن گندم،آرد وحبوبات،كه به شكل تخم غاز(درازتر ازتخم غاز)ايستاده برروي سه پايه كوتاه(20سانتيمتر)با دري نسبتا بزرگ دربالا براي پركردن، ودريچه اي كوچك درپايين براي تخليه

tAppoo

  تاپو

نوعي ترشي

taghghez

  تقز

وسيله اي چوبي وگرد كه خميررا روي آن پهن مي كنند

takhteh khoonah

  تخته خونه

اوج گرما(در خمين اوج سرما)، گرماي شديد

teshk

  تشك

محكم وكشيده شده

tereng

  ترنگ

چكه

tokkah

بالای صفحه            تكه

تنور

tanneer

  تنير

تنور كوچك

tanneerchah

  تنيرچه كلك

غذايي كه با سرخ كردن چند نوع سبزي خودرو با تخم مرغ درست مي كنند

tarrabirij

  تره بيريج

سبدي به شكل سيني كه در آن نان مي گذارند

teijah

 تيجه

خار

teegh

 تيغ

نوعي خاربسيار تيز و دردناك

Teegh zellah

  تيغ زله

چوبهايي به قطرتقريبا20 سانتيمتر كه به فاصله تقريبي نيم متردرسقف خانه هاي گلي مي گذاشتند كه"پارتي" وبعد حصير روي آن گذاشته مي شد

teer

 تير

قوس وقزح

teer kamoone nana peer

  تير كمون ننه پير

چوب گرد به طول تقريبا 1متر،وقطر2سانتيمتر،كه در دو انتها نازك مي شود، وبراي پهن كردن نان(نان تنيري)به كارميرود

teer-e noon vela kon

  تير نون ولا كن

پفته ، مثانه گوسفند كه بچه ها مثل بادكنك آنرا باد مي كنند

teezengah

  تيزنگه

تاب

tew

 تو

تابه

tewa

  تو

پولي كه به عنوان هديه عروسي، درمهماني عروسي، از مهمانان جمع مي كنند

teeleeshoonah

  تيليشونه

تون حمام

teen

بالای صفحه          تين

تون تاب، كسي كه تون حمام عمومي قديم رابراي گرم كردن آب حمام روشن ومواظبت مي كرد

teen tew

  تين تو

نوعي رو انداز دست بافت كه از پشم مي بافند، وبا رنگ هاي بسيار زيبا ، رويه كرسي

jAjeem

 جاجيم

جهزیه عروس jAzi جازی

تند، سریع، زود(جل بیا = تند بیا، سریع بیا)

jall جل

فرش ، گلیم، هرگونه زیر انداز (بریم جل بشوریم {bareem joll bashoorim} = برویم فرش بشوییم، جولو {jollew} = فرش شویی)

Joll جل
پالان قاطر و الاغ Joll جل
پالان دوز، کسی که قاطر و الاغ پالان می دوزد joll dooz جل دوز
پلان کردن قاطر یا الاغ، مثل زین کردن اسب joll kerden جل کردن
به سرعت Jalli جلی

آمادگی نداشتن بدن برای کار در اول بهار (در خمین جمام {JomAm} گفته می شود)

jamoom جموم

فصل درو كردن جو، كه اين واژه در شاهنامه به عنوان "جو درو" استفاده شده است

jeu derew

  جو درو

گاو نر جوان - جوان گاو

joone gew

  جون گو

جیغ، فریاد jeeghah جیغه

از 36 تا 44 روز از زمستان گذشته

chAr chAr 

 چار چار

عصرانه، صبحانه

chasht 

 چاشت

سرماخوردگي، زكام

chAlmah

  چالمه

روی کف دو پا نشستن بدون آنکه جای دیگری از بدن زمین را لمس کند. chotteli چتلی

دسته (یه چپه شودر = یه دسته شبدر)

chappa چپه
هیزم cherr

چر

فرو رفته . (چکیدم ده گل(chokidem de gell) = در گل فرو رفتم )

chokidan چکیده

سقف

chegAr

  چگار

شکستن، ترک بر داشتن. معمولا برای شیشه و ظروف شیشه ای یا سفالی یا سنگ (چینی سرده که سنگ مچقه (chini sardah keh sang mecheghah) = چنان سرد است که سنگ ترک بر می دارد)

chegheedan چقیدن

چراگاهي كه سبزه و زميني هميشه نمناك دارد

chamm

  چم

چنبره- حلقه اي كه به گردن گوساله يا گاو مي انداختند

cha'mma'rah

  چمره

خيس شدن در باران يا پاشيدن آب

chellep

  چلپ

چانه، (چنت به چرک بیا = چانه ات به چرک بیافتد، یا به عبارت دیگر : کمتر حرف بزن. اصطلاحی که مادرها به بچه ها می گفتند)

chenah

چنه

كاملا خيس شدن

chellepew 

 چلپ او

چوب كوچك

choollah

  چوله، هيزم

ادرار

chor

  چور

چرا

chona

بالای صفحه          چونه

آماده كردن گل ، وگرد كردن آن، براي قالب زدن خشت وآجر،كه كاري بس دشوار بود

chonnah 

چونه

وسيله اي براي خرمن كوبي كه به وسيله گاو يا خر كشيده مي شود 

choon

  چون

سرماخوردگي، ويا مريضي كه به شكلي همه گير و فصلي مي آيد و مي رود

choorah

  چوره

بر عكس- غيرعادي

chavva'rah (chabbrah) 

 چوره - چبره

بر عكس

chavAshah

  چواشه

شاخه اي از درخت به همراه ميوه، كه از سقف آويزان مي كردند كه براي عيد تازه بماند

cheel 

 چيل

ديوار

cheenah

  چينه

گياهي خودرو، به رنگ سربي، برگ هاي نرم به بلندي 50 سانتيمتر. در گذشته براي سوخت از آن استفاده مي كردند

horr

 حر

حجله عروسی

henjelah حنجله

خنك- فارسي قديمي

honek

  حنك

باز کردن جلوی آب (اصطلاح آبیاری، مثال: "اونه حل کن ایلا {ewane hal kon illa} = جلوی آب را به این طرف باز کن")

hall حل

چوبی که با آن فرش می کوبند

halleh koo حله کو
قلقلک، این اصطلاح در اراک هم استفاده می شود khetel ختل
گل نسبتا شل و آبکی kharrah خره

گل آلود

kharrew

 خرو

بي اندازه شور

kharrewe namak

  خرو نمك

چوبي كه با آن خر را مي راندند

Kharroon

  خرون

پدر يا مادر زن، پدر يا مادر شوهر

kheseerah

  خسيره

پدر شوهر يا پدر زن

khesserah mardah

  خسيره مرده

هواي بسيار گرم و بدون باد، كدر

Khaff

  خف

خواهر

khooAr

  خوار

وسائل خانه و لباس داماد كه از طرف خانه عروس به خانه داماد فرستاده مي شود

khon damma

  خون داما

پايين

damoon

بالای صفحه        دامون

دود و دمه damma دمه
داماد dAmmA داما

سوزني گوچكتر از جوال دوز

dappena 

 دپنه

بيرون حياط، كوچه

dar Aghel

  درآقل

آویزان dor در

بته گل هاي رز وحشي و خوار درا

derrah

  دره

دراكوب

darakht soolAkh kon

  درخت سوراخ كن

ناني به ضخامت تافتون، وبه همان اندازه، قبل از ور آمدن خمير و قبل از چسباندن نان به تنور مي زدند

dokhtar pezi

  دختر پزي

آسياب دستي خانگي

dessAr 

 دسار

شنا

dasew

  دس او

داس کوچک dasghAlah دسقاله

نوعي ترشي

das vellA

  دس ولا

بچه قورباغه پيش از داشتن دست وپا -واژه بچه ها

dasah kamcheez-kallagoshko

 دسه كم چيز- كله گوشكو

دشوار doshkhAr دشکار

نخ نازك

deshkah 

 دشكه

چوب دستي بزرگ

dagenak

  دگنك

کسی که دلش در آرزوی چیزی که از آن محروم بودن del arzoo دل آرزو

هل دادن، (چینی دلکم داد {chini delekem dad} =  چنان هلم داد)

delek دلک

چوب بلندی که با آن بادام یا گردو یا گاهی زرد آلو از درخت می چینند. کنایه از آدم بلند و لاغر هم می شود.

dolg دلگ

نوعي شغال

da'la'

  دله

عقب(دما منن = عقب ماندن)

domA دما

دم كوتاه

dom kol 

 دم كل

كمك چوپان، معمولا كودك

domeloon

  دملون

بزرگ، فراخ، خیلی گشاد dangAl دنگال

پارچه قرمزي كه بر سر عروس مي اندازند ، كه عروس را مي پوشانند

dengelew

  دنگلو

بادام تلخ كه به وسيله شستن متوالي شيرين شده است

dangoo

  دنگو

مارمولك

denoon shomAr

  دنون شمار

دنده

dennah

 دنه

دوک نخ ریس deek دیک
نوعی وسیله دستی برای پشم ریسی deek-belah دیک بله

ديزي

deegelah

  ديگله

نوعی بازی (کوشک ملق)، شبیه گرگم به هوا

doe pereshtak

دو پرشتک
بشقاب Dewree دوری

كيسه اي كه گدا ها به دوش مي انداختند

do pelleh ei 

بالای صفحه         دو پله اي

رنگ سرخابی بسیار زیبایی که تنها در فرش های منطقه اراک وجود دارد. به خاطر استفاده از دوغ در رنگ کردن به این رنگ که نوعی سرخابی است دوغی می گویند.

dooghee دوغی

راه بام، خرپشته

raboon

 رابون

پاروكردن برف به اندازه يك پارو در حياط وخيابان، براي ايجاد مسير

rech endakhtan

 رچ انداختن

طاقچين زير سقف

ra'fa'

 رفه

بچه به زبان مادرانه و عزيز داشتن كسي

roolah

 روله

برشته شدن خوشه سبز گندم

zeberdeh

 زبرده

نوعي علف وحشي صحرايي خوشبو كه روي ماست مي ريزند

zarangiah

 زرن گياه

محلي كه زمين آن هميشه نمناك، باحفره هايي از آب وگل است،ومعمولا درتمام سال خشك نمي شود

zeghgh

  زق

زمين زق، معمولا نزديك رودخانه، يا جاهاي پست وپايين تر ازسطح آبهاي زيرزميني

zeghgh zAr

  زق زار

آب بسيار كمي كه از زمين يا كنار دره اي قطره قطره مي چكد، مثل سرچشمه يك جوي خيلي كوچك

zeghghe choollah

  زق چوله

شير اوليه گاو تازه زاييده

zekk 

زك

آدم زرنگ و كمي هم زور گو

zell

 زل

آتش گداخته، مثل زغالي كه كاملا سرخ شده باشد وجرقه به اطراف پخش كند

zell

 زل

ستاره پرنوري كه هنگام سپيده در آسمان است، شايد ستاره شمالي

zell-e sobh 

زل صبح

وسيله اي كه براي حمل مصالح ساختماني استفاده مي شود وتوسط دونفرحمل مي شود

zemmah

زمه

زير آبي شنا كردن

zeerew

  زير او

صبحانه

zeer gheiloon

 زير قيلون

ماده اي خوردني كه از درختهاي بادام و زرد آلو ترشح مي شود ورنگش زرد يا نارنجي است

zeedee

زيدي

آسمان صاف در شب

sagha

بالای صفحه         ساق

شبي با آسمان صاف

sAgha shew

  ساق شو

پنهان كردن

sAtersang

  ساترسنگ

سبد

sabat

 سبت

سر برهنه

sar tAgh

  سر تاق

فضولات گاو وگوسفند كه فشرده شده باشد - دركف طويله

serrah

  سره

سنجد

serenjah

  سرنجه

آبي زرد رنگ كه قبل از پختن كشك مي گيرند وبعد ازتبخير، آب آن قره غورت تبديل مي شود

sezz

 سز

سز آب، آبي كه از آن قره غورت درست كنند

sezzew

  سز او

سينه پهلو، ذات الريه

soddah

  سده

نوعي سوهان براي تيز كردن داس

solAb

  سولاب

سيب زميني

seeb khAki

 سيب خاكي

گوشه

seekk

  سيك

كنج، گوشه

seekkelah

  سيكله

ناودان

seel

 سيل

طاق قوسي كه به صورت يك نيم دايره است، ومعمولا در خانه هاي گلي يك طبقه استفاده مي شده است

seez

  سيز

نگاه كن، سيركن

seiko

 سيكو

خانه باغ، سايه لانه

sAiloon(seilon)

 سيلون

وسيله اي براي حمل علوفه بر پشت چارپايان

shArah

بالای صفحه         شاره

نوعي درخت، از خانواده تبريزي

shAl

 شال

وسيله اي براي حمل علوفه برپشت چارپايان، متشكل از دو چوب وتوري در ميان

shAleng

 شالنگ

شامي كباب

shamkobAb

شام كباب

شب پره، نوعي پروانه

shew parrah

 شوپره

تنقلاتي كه در شب نشيني مي خورند

shew chara

  شوچر

شب ديو، بختك

shewdi

  شودي

داستان، قصه

shewghAt  

شوقات

موسم گرم، گرمترين وقت روز

shalah

 شله

اوج گرما، كه مردم معتقدندكه باعث رسيدن، وشيرين شدن انگور هست

shalei angeera

 شلي انگيره

دراز

sholAl

 شلال

نوعي سبزي خودرو

sheng

 شنگ

چي

shee

  شي

برادر شوهر

shee-berAr

 شي برار

شوهر

sheeyar

بالای صفحه           شير

شير آبله، نوعي بته كه شيري سفيدرنگ در درون ساقه دارد

sheer ewlah

 شيراوله

غذايي كه چوپان ها مي خوردند

sheerjoosh

  شيرجوش

 خرد كردن نان در شير

sheer teeleet

  شير تيليت

خواهر شوهر

shee-khooAr

 شي خوار

بره ماده قبل از آبستن شدن- فارسي قديمي

sheeshak

  شيشك

قراري كه زنان براي جمع آوري شير بازنان ديگرمي گذارند،وهركس به نوبت براي مدتي معلوم شيرهمه رادريافت مي كرد 

sheer sheer varah

  شير شير وره

نوعي آشاميدني كه ازانگور مي گرفتند

sheersheerah

 شيرشيره

مهماني و ضيافت از نوع جشن وسرور، براي برگشتن از مكه، ختنه سوران، وغيره

sheeloon

  شيلون

بقيه، كمدي در ديوار براي نگهداري نان، وساير خوراكي ها

tAkhooneh

 طاخونه

طناب

tenAf

 طناف

راحت، آسان

gholA

 غلا

كلاغ، ياد غلاغ داشتن= حافظه تيزي داشتن

ghelAgh

  غلاغ

نوعي كلاغ با دمي دراز

ghelAgh jirrah

   غلاغ جيره

كلاغ سياه

ghelAgh siah

  غلاغ سياه

كلاغ سياه

ghelAgh kashki

  غلاغ كشكي

هواي بسيار گرم و دمدار اواسط تابستان، قبل از شيرين شدن انگورها

ghoorah shooroon

 غوره شورون

باز

ghosh

  غوش

اوج، خيلي بالا، هوايي

gheegh

بالای صفحه             غيغ

پيش آمدگي پشت بام براي جلوگيري از باران

faseel

 فسيل

لنگ حمام

foottah

 فوته

گرد، دايره شكل

gherri

  قري

گردن

ghertelAgh

  قرتلاق

بریدن، قطع کردن (سر میخنه قرپنم{sare mikhane gheponem} = سر میخ را قطع کردم)

gherpandan قرپاندن
نخود فرنگی

ghadakorah

قد کره

شبنم

ghedew

 قدو

نوعی سنجاق ghazangholfi قزن قلفی

گوسفند ماده اي كه آبستن نباشد

ghesser

  قصر

کسی را مانند بچه بر روی شانه حمل کردن

ghalamghoshoon قلم قوشون

آرایش، کلمه قی مصطلح فارسی (قنج قاجار = آرایش قاجار کردن، کنایه از آرایش مفصل)

ghenj قنج

عميق

gheel

قيل

لاك پشت

kAsah posht

كاسه پشت

گل كوشك، گياهي كه گل زرد دارد و براي رنگ در غذاهاي مختلف از آن استفاده مي شود

kAghejeelah

  كاغجيله

جفت، کنار، (کپ هم {kepp-e ham} = کنار هم، جفت هم) (کپ هم بنیشید {kepp-e ham banishid} = جفت هم بنشینید)

kepp کپ

پوشاندن (ریت کپ کن {ree te kepp kon} = صورتت را بپوشان)

Kepp کپ

ادا در آوردن (کپونیم نگیر {kappounime nagir} = ادای مرا در نیاور)

kappouni gereftan کپونی گرفتن

سبدكي كه از كپه بزرگ تر و از سبد كوچك تر باشد

kappah sabat

 كپه سبت

سبد كوچك

kappa'

  كپه

جغد

kappi

 كپي

كره

kera

  كرا

خرچنگ

kerjeleng

 كرجلنگ

وسيله اي كه قالي بافان با آن پود قالي را مي كوبند

kerkeed

  كركيد

ماشاء الله karam khoda کرم خدا

مه غليظ

kerremah

  كرمه

خمیازه کشیدن keshkevarah کشکواره

ظرف سفالی شبیه لانجین ولی کوچکتر. این لغت از "کشک مالیدن" گرفته شده است.

kash mAlah کش ماله

كوبيدن

koftan

  كفتن

دم كوتاه ، مرغ دم كل= مرغ دم كوتاه

kol

بالای صفحه           كل

يكي از چهار طرف كرسي

kol

 كل

خوارش (کلاشتن = خواراندن)

kelAsh کلاش

خار پشت

kolteghenah

 كلتقنه

لانه

kola'

 كله

ساقه گندم

kolash

 كلش

كولاك

kolak

  كلك

انگشت (کلک کوچکه = انگشت کوچک)

kalock کلک

لانه مرغ ها

kola' morghoon

  كله مرغن

از آبگردان كوچكتر و از ملاغه بزرگتر

kamchiz

  كم چيز

كمچه

kamcheez

  كمچيز

بزرگتر از مارمولك ولي از همان خانواده

kamar derrah

  كمر دره

كوه

ko

كو

گرم كردن دست با نفس، همچنين اوت كردن بازيكني در بازي هايي نظير الك دو لك، كمربند بازي، توپ چوب

kew

   كو

سرفه

kua' کوءَ

نوعي بازي از نوع پرش از رويه مانع

kewshak

  كوشك

كوبيدن جو يا گندم براي درست جدا كردنش از خوشه

korchal koftan

 كورچل كفتن

كبك

kewk

 كوك

بلدرچين

kewkar

 كوكر

كودكش، كه بر پشت الاغ مي گذارند و با آن كود به مزرعه و باغ حمل مي كنند

kookash

  كوكش

نوعي نان كه از خيس كردن و دوباره پختن نهايي در تنور افتاده مي پزند

kooleh velA

 كوله ولا

كرت كوچك براي كاشتن هويج، پياز و غيره

keez

 كيز

كوزه

keezah

 كيزه

كوزه كوچك

Keezelah

 كيزله

كوچه

keecha'

  كيچه

كدو

kidi

 كيدي

كيله، پيمانه

keelah

بالای صفحه         كيله

شیرینی و مهمانی ای که پس از بچه دار شدن به فامیل و همسایگان میدهند (توضیح از ابوالفضل خلیلی).

keivan کیوان

سطل سفالي كه با آن شير اندازه گيري و حمل ونقل مي شود، مخصوصا براي شير شير وره

gadooshah

 گادوشه

گله گاو

gagel

 گاگل

نوعي خار، با گلي گرد و آبي روشن

gotteli

 گتلي

كليه، قلوه

gordAlah

 گرداله

نان كلفت

gerdah

گرده

دوش، شانه

gordah

  گرده

هر رنگ گل- در خمين به آن "هرنگل" گويند. نوعي علوفه، مثل يونجه، ولي هر سال كاشته مي شود، گل هاي صورتي دارد، كه وقتي از نزديك نگاه كني همه رنگي در آن يافت مي شود

gorengAl

 گرنگال

سیرابی، معده، شکم gadah گده

گرد باد

gorra-bAd

  گوره باد

چوبي براي راندن گاو

gAroon (gavran)

  گارون- گورن

يك قسمتي از يك جوي كه بوسيله چوب شكل گيري مي شود، عميق تر از باقيمانده بستر رودخانه

garrah

  گره

تخم چشم

gollArah

 گل آره

گل هاي آبي با ساقه كلفت و آبدار كه در جاليز ها مي رويد و نوعي آفت است

gol-boossoon 

گل - بوسون

گل شقايق

gole kAsse eshkenak

 گل كاسه اشكنك

نوعي گل زرد كه از آن براي رنگ در غذاهاي مختلف از آن استفاده مي كنند

gole kewshak

 گل كوشك- كاغجيله

خوشه گندم

golleh gannem

  گل گنم

مشت محکم golmoshtah گل مشته
خسیس، تنگ نظر genAss گناس

خمير آماده براي پهن كردن

gonnah

بالای صفحه         گنه

دختر به خانواده اي دادن و در همان حال دختر از همان خانواده گرفتن

gew be gew

  گو به گو

شخم زدن با گاو

gewyAri

 گو آري

سر، نوعي پرنده

gewcharoon

 گو چرون

چاق و درشت- درشاهنامه گبرآمده

gewra

 گور

عمل تيغ زدن گون هاي كتيرا براي توليد اين ماده، كه كاري بس دشوار است

gavena zenee

 گون زني

جوال  در باز ، وسيله اي براي حمل بار

gooAlah, gAlah

  گواله، گاله

غذايي كه با مخلوط كردن شير و ماست درست مي شود

goorah mAst

  گوره ماس

نوبت

gey

  گي

گريه كردن

geerbesen

  گيربستن

گريه

geerbah

 گيربه

نوعي درخت با ميوه اي همين نام، مثل زالزالك

girch

 گيرچ

خواب ، لاته مرگ = خواب بدون بيداري، خوابي كه به مرگ منتهي شود

lAttah

 لاته

لب

loch

 لچ

كسي كه لب كفت دارد

lochoo

 لچو

سوزني كوچك تر از دپنه بزرگ تر از سوزن خياطي ، براي دوختن لحاف

lAhAf dooz

 لحاف دوز

پاره، تيكه

lat

  لت

تيكه كوچك

lattah

  لته

جايي كه مدفوع گاو و گوسفند را در آنجا جمع مي كنند

lAsgoo

 لاسكو

روده

legheroo

 لقرو

گل آلود

legheen

لقين

چوب خط

lellah

بالای صفحه         لله

تخم مرغ با پوست نرم- احتمالا از كمبود كلسيم در غذاي مرغ ايجاد مي شود

lommah

 لمه

آسيابان

Loueinah

  لواينه

موسير- تركي

Leez

  ليز

  لجن

lighgheh

 ليقه

لوله

leelah

 ليله

گردباد. جالب است بدانيد در بروجرد" باد گيجه" گفته مي شود

leelah bad

 ليله باد

مهتاب

mAftew

 مافتو

الاغ

mAl

  مال

نرده

ma'jar

  مجر

نوعي قبا كه در قديم مي پوشيدند

morAdbagi

 مرادبگي

نوعي بيد با چوبي بسيار مستقيم، وصاف

morvAr 

مروار

مژه

merjeng

 مرجنگ

زياد

mazboot

 مزبوت

از نوعي جن وپري، كه بيشتر بچه ها رامي برد، وكف پايشان با جوال دوز سوراخ مي كند و خون آنها را مي خورد

mardezmA

 مدزما

خيگ چرمي كه در آن از ماست كره مي گيرند

mashkah

 مشكه

زنبور

magaz

بالای صفحه         مگز

زنبور عسل

magaze asal

 مگز عسل

گنجشك

malich

 مليچ

علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت بالاي داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير

mamah bala

  ممه بالا

علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت پاييني داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير

mamah dAmoon

 ممه دامون

علامتي(به شكل ممه)كه در قسمت وسط داخلي گادوشه بود براي اندازه گيري شير

mamah vasat

 ممه وسط

گله اي از بره وبزغاله ها

mendAl

 مندال

مو

mew

 مو

هرس كردن مو هاي انگور در بهار

mew bor

 موبر

تپه

mewr

 مور

مورچه

moorchenah - mirij

 مورچنه- ميريج

مو

mee

 مي

كسي كه لباس چوپان را مي پوشيد و صورتش راباپوست گوسفند سياهي مي پوشاند وهمراه موزيك درخيابان به رقص مي پرداختند

nAghAlli

 ناغالي - تركي

زير پايي ، تشك

nAli

 نالي

زير پايي ، تشك كوچك

nAlichah

  ناليچه

با آن نان را به تنور مي زدند

nAvanna

 ناونه

نردبان

nardong

 نردنگ

به تخم نشستن سبزيجات مثل تربچه

naree kerden

  نري كردن

جايي كه آفتاب گير نيست، شمالي

nesAr

بالای صفحه         نسار

عدس

neshk

  نشك

سي وپنج روز از زمستان رفتن

nafas dozza

 نفس دز

خاك خيلي نرم، يا پودر خيلي نرم

nekk

 نك

ناني كه رويه تابه رويه آتش تنور پخته مي شود

noon tewei 

نون توه

گاو ماده قبل از آبستن شدن

noovar

 نوور

وسيله اي براي حمل گل به پشت بام

newa

  نوه

مهماني نهاري كه اعضاي گروه"شير شير وره" به نوبت ترتيب مي دهند

nohAr varah

 نهار وره

نوعي علف با گل هاي بنفش، كه در اواخر بهار به گل مي نشيند

nizhbarra

  نيژبره

وجين كن، وسيله اي كه با آن علف هاي هرز يا سبزي مي كارند

nechehkon

 نيچه كن

كهنه

nimdAr

 نيمدار

گراز

verAz

 وراز

گاو مخصوص شخم زدن

varzew

  ورزو

خار- اشتر خار

varak

 ورك

نوعي درخت، با چوب بسيار سخت

vezm

 وزم

باران كوتاه مدت بهاري

vahshen

  وحشن

پهن كردن نان، يا پهن كردن لباس درآفتاب براي خشك شدن

velA kerden

 ولا كردن

پهن

velew

بالای صفحه         ولو

پله، جايي كه آن پاي درخت يا بته جمع مي شود، اصطلاح آبياري

valgew

 ولگو

گشاد، اصطلاحي در حفر چاه

veng

 ونگ

نوعي درخت

venew

 ونو

نگاه

veer 

وير

هيجان

hofoor

 هفور

كج

hol

  هل

نوعي ماش

hollar

 هلر

وقتي گادوشه در حالت كج به اندازه اي شير دارد كه هر دو ممه را لمس كند

hol kerdah mamah bala o mamah damoon

هل كرده ممه بالا و ممه دامون

باجناق

hom reesh

 هم ريش

"henat kerdem biay khiar bakhori   ,صدا کردن کسی با صدای بلند . عام فاضل یوسفی:" هنات کردم بیای خیار بخوری

hena kerden

هنا کردن
هنوز hanee هنی

خرمن كوبيدن

hoolah

  هوله

الاغ نا بالغ - معمولا نر

hewlie

 هوليه

فضولات گاو و ساير چارپايان كه براي سوخت از آن استفاده مي شود، همان هيمه فارسي است

heemah

بالای صفحه         هيمه